Umbi Roy og Formaðurinn

Brynjar Níelsson 

Persónulega þykir mér alltaf gaman að hlusta á Brynjar Níelsson. Brynjar talar gjarnan fyrir sjónarmiðum sem eiga sér fáa formælendur. Mikilvægi slíkra manna er gífurlegt fyrir alla þjóðfélagsumræðu. Þegar hann tjáir sig um HRmál 214/1978 vantar þó töluvert á að hann þekki nægilega vel til. Þannig segir hann í Silfri Egils í október 2011 að ómögulegt sé að trúa Erlu, þegar hún lýsir kynferðisofbeldi sem hún varð fyrir í gæsluvarðhaldinu. Ástæðan sé sú hve langt er um liðið. Það verður að viðurkennast að það viðhorf sem þarna kemur fram er orðið nokkuð fornt. Í dag vita allir að ótal dæmi eru um að kynferðisofbeldi hafi sannast þó svo að áratugir hafi liðið þar til þolandi leysir frá skjóðunni. Og ef út í það er farið væri ekki úr vegi að Brynjar myndi útskýra hversvegna boð bárust til fangavarða í ágúst 1976:

 „Erla á að taka strax 2 pillur og fara síðan strax á P pilluna“. (Getnaðarvarnarpillur)

Það vekur óneitanlega nokkra furðu að ung stúlka í þeirri stöðu sem Erla var á þessum tíma skuli vera látin taka slík lyf. Þetta kemur fram í fangelsisdagbók Síðumúlafangelsis , þar sem þetta er skjalfest.
Einnig er minnst á þetta í málsskjölum. „Eugynon“. (P pilla.)
Sjá: www.mál214.com   pdf skjöl, bók XXVI bls. 56.

Ennfremur sjá: Eugynon. 

___________________________

Verður að teljast líklegt í þessu samhengi, að þessar, „einhverjar 2 pillur“ sem nefndar eru í fangelsisdagbókinni  séu svokallaðar „Daginn eftir pillan“ sem voru þó venjulega tvær, önnur eyddi og sú seinni gjöreyddi. Þær komu fram um 1970 og þekktust líka sem  Plan B og EC pill. 

Brynjar myndi sennilega fara létt með að útskýra hvernig stendur á því að Erla er látin taka slík lyf. 

Getnaðarvarnalyf hafa mjög sérhæfðan tilgang.

En eins og Erla benti á í viðtali í október 2011 , var ekki mikið félagslíf í Síðumúla um þetta leyti....  

_______________________________________________

Ómar Valdimarsson

Nýlega hefur Ómar Valdimarsson tjáð sig um þetta mál. Fyrst í Bloggi sínu, sem hann skrifar undir listamannsnafninu Umbi Roy, og síðar í þættinum Silfri Egils í Sjónvarpinu. Ómar starfaði sem rannsóknarblaðamaður á Dagblaðinu meðan rannsókn stóð sem hæst. Ómar skrifar grein á Bloggsíðu sína 7. okt. 2011. : “Glæpurinn í Geirfinnsmálinu” Þar og víðar lýsir hann þeirri skoðun sinni að hann hafi lesið Hæstaréttardóminn og hann sé réttur og sé holl lesning en engin skemmtilesning. Nú er það svo að þó fylgi hafi aukist við endurupptöku málsins (Og hún sé fyrirsjáanleg í langri eða skemmri framtíð) að Ómar er auðvitað ekki einn um þessa skoðun. Ég hef stundum velt því fyrir mér hvernig hægt er að kynna sér þetta mál og komast að slíkri niðurstöðu. Hvaða kröfur gera þeir sem samþykkja þetta, til slíks dóms ?  Í hverju liggur eiginlega sönnunin að þeirra mati ? Það má svo sem benda á að í dómnum komi hvergi fram sönnun á sakleysi eins eða neins. Þannig að ef lesandi dómsins kemur að lestrinum sannfærður um sekt, er ekki víst að hann finni neitt sem breytir þeirri skoðun hans. Spurningin stendur eftir hvort ríki sem ekki gerir meiri kröfur í slíku máli, geti kallast réttarríki.

*

„Mér er efst í huga réttaröryggi borgara þessa lands“

*

var haft eftir einum þeirra sem sátu saklausir í 105 daga í Síðumúla, eftir að honum var sleppt. Vissulega raunhæft  umhugsunarefni enn í dag.

Dómurinn er 675 bls. Og er að því leyti mjög ítarlegur, að þar eru langar og hárnákvæmar lýsingar á viðurstyggilegum ofbeldisathöfnum sem eru til þess fallnar að vekja óhug hjá lesandanum. Engin efnisleg sönnunargögn eru til staðar en að mati HR liggur sönnunin í því meinta samræmi sem þar kemur fram. Ekkert tillit er hinsvegar tekið til þess hvernig þetta samræmi myndast. Engar skýringar eru heldur á því hvers vegna nákvæmt samræmi allra myndast smám saman um atriði sem síðar kemur í ljós að geta ekki staðist. Dæmi um slíkt er samhljóða lýsingar allra á tegund bifreiðar í Guðmundarmáli, þar sem síðar kom í ljós að bílstjórinn hafði ekki aðgang að þeirri bifreið fyrr en um ári eftir meintan atburð. Eða hvernig samræmi myndast um að hringt hafi verið í bílstjórann og hann beðinn að koma að Hamarsbraut. Löngu síðar kom í ljós vegna gagna sem komu frá Pósti og Síma, að síminn að Hamarsbraut var lokaður umrætt kvöld. Þar með varð öll sagan og allur aðdragandi meints glæps að gjörbreytast, þrátt fyrir að samræmið í fyrri sögunni hafi verið hárnákvæmt hjá öllum. Í Silfri Egils sagði Ómar að í dómnum væri „allt sem skiptir máli“. Hann hefur þó einn stóran galla að mati undirritaðs: Hann sannar ekki neitt.

*

Þannig orðar Jón Steinar Gunnlaugsson, fyrrum formaður Lögmannafélagsins þetta mjög vel  í grein sem birtist í Úlfljóti, tímariti lögfræðinema 1997 og heldur lögmaðurinn þar föstu taki í hárnákvæma júríska varfærni, eins og honum er tamt:  “ Í raun og veru hefur aldrei verið sannað með óyggjandi hætti að nein glæpaverk hafi verið unnin við hvarf þessara tveggja manna. Fjöldi fólks hefur horfið á undanförnum áratugum á Íslandi án þess að skýringar hafi fundist. Mér finnst eins standa á um þessa tvo menn“.Þarna skrifar lögmaður sem nýtur mikillar virðingar eins og kunnugt er. Hann var eitt sinn formaður lögmannafélagsins. Annar fyrrverandi formaður er Ragnar Aðalsteinsson Hrl. En hann hefur einnig tjáð sig nokkuð um þetta mál.

Ýmsir aðrir hafa  einnig tjáð sig á svipuðum nótum.

Á undanförnum vikum og mánuðum hefur enn blossað upp umræða um þessi gömlu sakamál. Eins og stundum áður hefur hún verið í nokkrum upphrópunar stíl, oft á grunnum nótum og gjarnan hafa þeir hæst sem minnst þekkja til. Þegar hugsað er til baka , verður fljótt ljóst að múgsefjun og æsingur hefur aldrei verið mikill vinur sannleikans, eða leitar að honum  í þessu máli.  Hefur það líklega aldrei komið skýrar í ljós en í því andrúmslofti sem ríkti í þessu þjóðfélagi meðan rannsókn þessa máls stóð sem hæst á seinni hluta áttunda áratugarins. Dag eftir dag birtu blöðin, sérstaklega síðdegisblöðin, fréttir af gangi rannsóknarinnar. Yfirleitt voru þó þessar fréttir nánast ómatreiddar yfirlýsingar frá rannsóknaraðilum og virtust hafa þann tilgang einan að sýna hversu ófyrirleitnir og slungnir þeir væru þessir bíræfnu þrjótar sem lögreglan hafði loks náð að fangelsa í Síðumúlafangelsinu.  Dagblaðið hóf göngu sína í harðri samkeppni við Vísi, og kepptust þessir fjölmiðlar við að fylla landsmenn óhug yfir því hvernig þessi glæpaflokkur virtist hafa flækst um landið og stráfellt mann og annan... Eitt og annað í fréttaflutningi á þessum árum, sérílagi í upphafi rannsóknarinnar í Reykjavík, reri að því að þessir krakkar væru einhverskonar svar Íslands við Baader Meinhof hryðjuverkaklíkunni þýsku. Almenningur var sannarlega sleginn óhug. Og almenningur heimtaði makleg málagjöld. Og almenningur fékk þau.

En á árinu 1976 var ansi lítið um gagnrýna umfjöllun um þetta mál. Þó var fundið upp nýyrði: „Rannsóknarblaðamaður“ Það virtist þó fremur í merkingunni: Kranablaðamaður sem miðlar lögregluupplýsingum um rannsókn,  heldur en að hann ætti að gagnrýna neitt sjálfur, hvað þá heldur rannsaka. Enda var það þá, sem nú, að krassandi fyrirsagnir og óhugnaður seldist oft betur en vönduð, hvað þá gagnrýnin umfjöllun. Tökum lítið dæmi:

Ekki man ég til þess að neinir blaðamenn, jafnvel ekki Umbi Roy, (Ómar Valdimarsson) hafi haft fyrir því á árinu 1976 að spyrja spurningar sem margir spyrja nú: Hvert var eiginlega tilefni þess að Erla Bolladóttir var fyrst spurð um hvarf Guðmundar Einarssonar ? Í fyrstu lögregluskýrslu sem tekin var af EB segir einungis:

„Tilefni þess að Erla  er mætt hér sem vitni er að lögreglunni hefur borist til eyrna...“ 

Í öllum þeim dálkmetrum sem skrifaðir voru í blöðin um þetta mál var enginn rannsóknarblaðamaður svo djarfur að spyrja hver þessi heimild væri, og þá hversu áreiðanleg.

Ekki var það heldur beysið aðhaldið sem Umbi Roy og kollegar í Rannsóknarblaðamannastétt veittu rannsóknarmönnum í  Síðumúla þegar mánuðir og ár liðu án þess að menn virtust neinu nær niðurstöðu í málinu. Sakborningar í hámarkseinangrun árum saman komu sífellt með nýjar sögur.  Þróun málsins hafði enga stefnu. Allan tímann sátu rannsóknarblaðamenn sem þægir kórdrengir og biðu þess að fá „upplýsingar“ frá rannsóknarmönnum. Og krydduðu síðan með æsifyrirsögnum en ávallt án allrar gagnrýni.

Varla er hægt að ræða um frammistöðu UmbaRoy og kollega hans án þess að minnast á það sem líklegast er einhverskonar

And-heimsmet í rannsóknarblaðamennsku:

2. febrúar 1977 hélt „rannsóknarnefndin“ blaðamannafund, þar sem þessi mál voru útskýrð í eitt skipti fyrir öll, undir forystu þýska Stjórnmálalögreglumannsins Karls Schütz. (Schütz notar þetta starfsheiti um sjálfan sig í ævisögu sinni).

 

Að sögn heimildarmanns úr blaðamannastétt var fundur þessi einn sá leiðinlegasti í blaðamanna minnum, og ógnarlangur. Schütz talaði, hægt og siðan sneri túlkur máli hans á íslensku. Nánast önnurhver setning sem út úr Þjóðverjanum kom, endaði á: „Þetta er algjörlega öruggt“. Leirstyttan stóð á borði, menn reyktu vindla og drukku kaffi.  Eitt af þeim atriðum sem Schütz minntist lauslega á var leðurklæddi maðurinn sem sagður var hafa komið inn í Hafnarbúðina og hringt í Geirfinn að kveldi hins 19. Nóv. 1974. Í máli hans kom fram að Sævar Marinó og Kristján Viðar hefðu báðir farið inn í Hafnarbúðina og annar þeirra væri því „Leirfinnur“.  En væntanlega geta allir verið sammála um það að það var hin grunsamlega aðkoma þess manns inn í málið sem varð til þess að hvarf Geirfinns var rannsakað sem sakamál.

Þannig að augljóslega er þarna kjarni málsins.

Geirfinnsmálið snýst ekki aðeins um mannshvarf, heldur meint saknæmt mannshvarf. Ástæða þess að það virðist saknæmt er aðkoma þessa manns: Leirfinns.  Það hlýtur að vera öllum ljóst að lausn málsins eða alltént fyrsta skrefið í að leita að lausn er fólgið í að finna þennan mann. En lítum aðeins betur á fullyrðingu Schütz. Ef Leirfinnur er annaðhvort Sævar eða Kristján Viðar er nokkuð ljóst að hann á við Kristján Viðar. Lýsingin á manninum er með þeim hætti að Sævar kemur ekki til greina og verður það ekki útskýrt nánar hér.

Fjögur vitni sáu Leirfinn. Öll voru þau látin taka þátt í sakbendingu þar sem Kristján Viðar var í röðinni, með mönnum áþekkum útlits. Ekkert vitni benti á hann. Þá voru vitnin látin skoða Kristján Viðar einan. Ekkert vitnanna hélt því fram að þetta væri maðurinn.

Og hefði maður haldið að þá syrti í álinn... Vitnið sem afgreiddi Leirfinn og sá hann best kom þó með framburð sem ótvírætt og endanlega kollvarpar þeirri tilgátu Þjóðverjans að um hafi verið að ræða Kristján Viðar. Í framburðinum kemur fram að vitnið þekkti Kristján Viðar í sjón. Þannig ef um hann hefði verið að ræða hefði vitnið líklegast kastað á hann kveðju þegar hann hringdi og aldrei hefði verið neinn vafi og varla geta orðið  neitt sakamál...

Föstudagur 20.maí 1977 Kl. 14.45 kemur í dóminn sem vitni, Guðlaug Konráðs Jónasdóttir, húsfrú, Melteigi 6, Keflavík, fædd 18/6 1934. áminnt um sannsögli.
Vitnið kveðst hafa verið að störfum við afgreiðslu í Hafnarbúðinni í Keflavík að kvöldi l9. nóvember 1974, en vitnið hafði þá starfað þar i tæp tvö ár. Vitnið segir að mikið hafi verið að gera framan af kvöldinu, en upp úr kl. 22.00 hafi umferð farið að minnka um búðina. Það segir að eftir að hægjast fór um í búðinni hafi Geirfinnur Einarsson komið inn, en ekki kveðst vitnið geta sagt um það nú, klukkan hvað það hefur verið. Það segir að það hafi verið að horfa á sjónvarp, sem var í gangi þarna, er Geirfinnur kom inn og hafi það afgreitt hann. Keypti Geirfinnur einn pakka af sígarettum og var með peninga í höndunum nákvæmlega fyrir þeim. Einhver orðaskipti áttu sér stað milli vitnisins og Geirfinns, sem vitnið þekkti, enda kom hann nokkuð oft þarna, enda vann þar í búðinni kunningjakona Geirfinns og konu hans, Sjöfn Traustadóttir. Var hann þá oft vanur að setjast niður og rabba við þær. Minnir vitnið að það hafi spurt hann eitthvað á þá leið hvað hann væri að flýta sér því vitninu fannst eins og hann væri á óvenju hraðri ferð og væri það ólíkt því, sem vaninn væri hjá honum. Ekki minnist það þess að hann hafi svarað þessu, heldur aðeins glott og farið rakleiðis út.
Rétt upp úr þessu fór að fjölga aftur í búðinni og voru það aðallega sjómenn af bátum í höfninni, sem komu inn og vitnið þekkti. Hins vegar hafi það veitt athygli ungum manni, sem kom inn í búðina og hafi hann litið i kringum sig i búðinni og veitingasalnum, en komið siðan að afgreiðsluborðinu og beðið um að fá að hringja. Vitninu kom maður þessi þannig fyrir sjónir, að það hefði séð hann áður, en gat ekki áttað sig frekar á því. Vitnið segir að maðurinn hafi verið í leður- eða leðurlíkisjakka, brúndröppuðum að lit og hafi verið belti á jakkanum sem hékk laust.
Vitnið hefur lýst manni þessum svo hjá lögreglu, að hann hafi verið grannur, um 1.80 cm að hæð, fremur þykkur til herðanna, með dökkskollitað hár, ljós yfirlitum, augabrúnir miklar og svolítið sambrýndar en nef frekar stórt. Húð hafi virst heilbrigð, en andlitsfall gróflegt og maðurinn verið rauður i kinnum. Segir vitnið þetta vera rétta lýsingu.
Vitnið kveðst hafa mætt í sakbendingu hjá rannsóknarlögreglu, en ekki séð neinn mann þar, er það taldi vera umræddan mann. Það kveðst hafa séð að Kristján Viðar var í öðrum hópnum við sakbendingu, en það hafði séð hann áður og vissi hver hann var, þvi vitninu hafði verið bent á hann, er hann kom eitt sinn í Hafnarbúðina ásamt ákærða Sævari Marinó löngu áður en Geirflnnur hvarf. Vitnið segir að maður sá, er það hefur hér talað um að komið hafi i Hafnarbúðina 19. nóvember 1974 og fengið að hringja þar, hafi ekki verið Kristján Viðar. Hins vegar kunni Kristján Viðar að hafa komið þarna og hringt umrætt kvöld án þess að vitnið veitti því athygli, enda hafi margir fengið að hringja þarna þetta kvöld.
Vitninu eru sýndar myndir af ákærðu i máli þessu. Vitnið kannast við myndir af ákærðu Kristjáni Viðari og Sævari Marinó, en það telur sig ekki hafa séð þá í Hafnarbúðinni umrætt kvöld. Vitninu finnst einnig að það hafi séð ákærða Guðjón, en veit ekki hvar.
Vitnið tekur fram, að maður sá, er bað um að fá að hringja og það hefur hér rætt um, hafi verið mjög stutta stund með símann og hafi það jafnvel talið líklegt að hann hafi ekki fengið svar. Það hafi a.m.k. ekkert heyrt hann tala.
Vitninu er lesin skýrsla þess hjá rannsóknarlögreglunni i Keflavík 29. nóvember 1974 og segir það hana rétta. Upplesið, játað rétt.
Aðspurt segir vitnið að ekki hafi verið haft neitt samráð við sig við gerð leirmyndar af manni þeim, er kom í Hafnarbúðina umrætt sinn. Segir vitnið að sér hafi verið sýndar ýmsar myndir, m.a. af Magnúsi Leópoldssyni. Hafi það sagt viðkomandi lögreglumanni, þ.e. Hauki Gudmundssyni, að maðurinn hefði ekki haft ósvipað höfuðlag og svip og Magnús, en það hafi þó engan veginn bent á hann. Kveðst vitnið hafa grunað, að við gerð leirmyndarinnar hafi verið miðað við mynd af Magnúsi, án þess að það væri á nokkurn hátt gert eftir ábendingu þess, því það hafi fyrst vitað um styttuna eftir að hún hafði verið gerð og sá hana ekki fyrr en mynd birtist af henni í sjónvarpi.
Upplesið, játað rétt.
Vitninu er lesinn framburður ákærða, Kristjáns Viðars hér fyrir dómi um komu hans í Hafnarbúðina að kvöldi 19. nóvember 1974. Af þvi tilefni segir vitnið, að það hafi notað tvo sloppa við afgreiðslu i búðinni, blágrænan og hvítan. Telji það liklegast að það hafi verið í þeim blágræna umrætt sinn.
Upplesið, játað rétt.
Vitnið kvedst vera í þjóðkirkjunni og trúa á Guð. Vitnið vann eið að framburði sínum að loknum lögmæltum undirbúningi. Vék frá kl. 16.02.
Dómþingi slitið. Gunnlaugur Briem. Ármann Kristinsson.
Vottar: Haraldur Henrysson. Ásta Einarsdóttir. Ragnar Þorsteinsson. 

Framburður vitnisins er með þeim hætti að ekki er einungis ósannað að Kristján sé maðurinn, heldur er skv.  öllum hefðbundnum hugmyndum um  sönnunarmat  ótvírætt sannað að Kristján er ekki maðurinn. Þó helst þessi fjarstæðukennda fullyrðing allt í gegn um rannsókn málsins og svífur í gegnum Hæstaréttardóminn eins og ekkert sé sjálfsagðara.

Ragnar Aðalsteinsson  gerir þetta að umtalsefni í greinargerð sem lögð var fram 1997 til stuðnings endurupptökubeiðni Sævars Marinós:… „Vitnið sem sá [afgreiddi] þann ókunna mann sem kom og hringdi er Guðlaug Konráðs Jónsdóttir og er haft eftir henni í forsendum héraðsdóms, að það telji sig ekki hafa séð Kristján Viðar og skjólst.m. í Hafnarbúðinni greint kvöld. Það þekkti þá í sjón. Vitnið Ásta Elín Grétarsdóttir taldi að ekki hefði verið um skjólst.m. eða Kristján Viðar að ræða. Sama gildir um vitnin Hrefnu Björgu Óskarsdóttur og Jóhann Guðfinnsson. Ekki er um fleiri vitni að ræða og samkvæmt viðteknu sönnunarmati í opinberum málum má nánast telja sannað að hvorki skjólst.m. eða Kristján Viðar komu á staðinn um kvöldið…“...“Svo sem gerð hefur verið grein fyrir þá er nánast sannað að hvorki skjólst.m. né Kristján komu í Hafnarbúðina eða annað til að hringja í Geirfinn um það leyti sem talið er að hringt hafi verið til hans. Héraðsdómur áttar sig á þessu og sniðgengur vandann, þannig að þar er ekki að finna skýringu á því hver hringdi í Geirfinn, en ljóst að það voru ekki sökunautar. Í dómi Hæstaréttar er hinsvegar farin sú leið að segja að við þar verði að miða við þótt ósannað sé að Kristján eða skjólst.m. hafi hringt í Geirfinn úr Hafnarbúðinni. Hæstarétti var ljóst að atburðakeðjan varð að ganga upp til að unnt væri að dæma skjólst.m. Það gerði hún ekki vegna þess að vitni bera um að sökunautar hafi ekki komið þar inn um kvöldið. Hæstiréttur tekur hinsvegar ekki afstöðu til þess hversvegna reynt var að láta styttuna margrómuðu af manninum sem hringdi líkjast Magnúsi Leópoldssyni.“ 

*

Á blaðamannfundinum 2. Febrúar 1977, sem áður var minnst á, voru samankomnir allir helstu rannsóknarblaðamenn íslensku þjóðarinnar. Þeir sátu í andakt og páruðu niður upplýsingar. Lítið var um spurningar, enda fundurinn óheyrilega langur og hægur. En þegar Schütz kveikti í vindli og lét flakka þessa makalausu fullyrðingu; Að Kristján Viðar (eða Sævar) væri „Leirfinnur“ varð nokkur þögn.

En einn blaðamaður rétti þó upp hönd og spurði: „ Já en hvernig stendur á því að ekkert vitni man eftir að hafa séð þá ? Eftir nokkra þögn fékk Schütz sér smók og sagði rólega:

„Þetta sýnir hve fólk gleymir miklu á stuttum tíma“

Einskis frekar var spurt við þetta tilefni. Og rannsóknarblaðamennirnir UmbiRoy og félagar fóru heim á kontór og skrifuðu greinar sínar. Hvergi örlaði á gagnrýni. En þeir tóku viðtal við Ólaf Jóhannesson dómsmálaráðherra á leiðinni:

Fyrirsögnin var: „Martröð er létt af þjóðinni“. Þó átti málið eftir að fara fyrir dóm... (!) Samkvæmt þessari yfirlýsingu Dómsmálaráðherrans var þó varla þörf á því.

*

Þegar við hugleiðum þær staðreyndir sem nefndar voru hér að ofan blasir við hvílík ógnar hystería hafði gripið um sig. Heilbrigð skynsemi virðist alveg hafa verið fokin út í veður og vind. Eftir stendur að það vekur furðu að rannsóknarblaðamaðurinn Umbi Roy skuli nú 2011 kjósa að tjá sig um þetta mál með þeim hætti sem hann gerir á bloggi sínu og í sjónvarpi. Tímans rás hefur sýnt að frammistaða hans í þessu máli er honum ekki til vegsauka, fremur en blaðamönnum almennt á þessum árum. Menn tala gjarnan um skort á sönnunargögnum í þessu máli:

Ekkert lík, ekkert morðvopn, ekkert blóð, spor,hár eða slíkt, þrátt fyrir að meintir vettvangar glæpanna séu „þekktir“, engin motiv, engin þekkt tengsl milli sakborninga og hinna horfnu, engin vitni, o.s.frv. Að athuguðu máli eru þetta þó lítilvægar athugasemdir í samanburði við það að „Leirfinnur“ er ófundinn. Hæstiréttur heldur því blákalt fram að það sé Kristján Viðar. Það er svo augljóslega rangt að það verður að teljast ótrúleg bíræfni af réttinum að halda því fram. Að HR skyldi dirfast að bera fram slíka móðgun við almenna skynsemi árið 1980 er einungis til vitnis um þá örvæntingu sem þá ríkti þar innandyra. Enda hafði æðsti yfirmaður dómsmála í landinu svo gott sem fellt sinn dóm í stærstu fjölmiðlum landsins.  

En að sami réttur hafi lagt blessun sína yfir þetta stórfenglega dómsmorð á árinu 1997 er auðvitað enn sorglegra, sérílagi fyrir nútíma íslendinga. Var þá mörgum spurn: Höfum við gengið til góðs...?

(Hæstiréttur 1997  þvoði  hendur sínar með því að lög um endurupptöku opinberra mála (XXII kafli) gera ekki ráð fyrir neinu endurmati á gögnum sem lágu fyrir við hina upphaflega dómsuppkvaðningu heldur tekur aðeins til greina "ný gögn" Síðan afgreiddi Rétturinn öll þau nýju gögn sem fram komu í Greinargerð R.A. hvert í sínu lagi með þeim orðum að "þetta atriði eitt og sér" nægir ekki til endurupptöku.)

Það er deginum ljósara að sagnfræðingar framtíðarinnar munu ekki fara fögrum orðum um þessa athöfn og þó sínu ófegurri  um síðara skiptið.

Umbi Roy veifar HR dómi nr. 89 frá 1980 og segir hann innihalda „allt sem skiptir máli“. Einn og annar formgalli hafi verið á málsmeðferðinni en ekkert stórvægilegt dómsmorð hafi gerst.

En eins og bent hefur verið á eru töluverðar líkur á því að það sem aldrei hefur gerst, gerist aftur.

TH 

____________________________________________________________________________

Dómur HR á vef ríkissaksóknara

Þann 7. Október 2011 tilkynnti Ögmundur Jónasson að skipaður hefði verið starfshópur til að fara yfir rannsókn Hæstaréttarmálsins nr. 214/1978 – Guðmundar og Geirfinnsmáls. Almennt virðist þessi ákvörðun Ögmundar njóta stuðnings, t.d. sýndi könnun Fréttablaðsins í okt. 2011 að u.þ.b. 80% landsmanna fagna þessari ákvörðun ráðherrans. Könnun MMA, viku síðar sýnir að 82%eru fylgjandi endurupptöku málsins. Í framhaldinu gerðist það síðan að Ríkissaksóknari birti dóminn í málinu á heimasíðu embættisins. Er það vissulega alltaf fagnaðarefni að aðgengi almennings að gögnum málsins aukist. Reyndar hefur þessi dómur verið aðgengilegur  á vefsíðunni  www.mal214.com allar götur síðan 1997. Var hann þá rækilega kynntur í fjölmiðlum, með sjónvarpsviðtölum og pomp og prakt og hefur fengið mikla aðsókn þar. Einnig má nefna að lögregluskýrslur og önnur gögn úr málinu hafa verið aðgengileg í nokkur ár á sama vef. Þannig að áhugamenn um málið geta nú lesið dóm Hæstaréttar og einnig þau gögn sem hann byggir á. Dómurinn er um 670 bls. að lengd. Eðli málsins samkvæmt er þarna samankominn  sá rökstuðningur sem dómarar finna í gögnum málsins fyrir niðurstöðu sinni, sem var að sakfella. Að mati dómaranna liggur sönnunin í því samræmi sem myndast um málavöxtu hjá hinum sökuðu. Hins vegar eru engin engin efnisleg sönnunargögn. Að sjálfsögðu er þar ekkert um það að framburðir voru teknir til baka, nema í þeim tilfellum sem það gerðist fyrir dómi. Engin umfjöllun er þannig um það að Guðjón Skarphéðinsson dró sinn framburð til baka, einnig Gunnar Jónsson, Albert  o.s.frv. Ágætt er að hafa í huga við lestur dómsins að verulegt magn upplýsinga átti eftir að koma fram síðar, bæði frá sakborningum, vitnum og fangavörðum, afrit fangelsisdagbókar sem dómurinn notaði var falsað o.s.frv. Í greinargerð Ragnars Aðalsteinssonar sem var lögð fram 1997, eru hundruð atriða tekin fyrir þar sem niðurstaðan er véfengd. Þannig að jafnframt því að allir eru hvattir til að kynna sér dóminn, sem er sannarlega engin skemmtilesning, heldur fullur af óhugnanlegum ofbeldislýsingum, eru lesendur hvattir til að spyrja sig :

Hvar er sönnunin ?

Og kynna sér einnig þá gagnrýni sem fram hefur komið á dóminn.

T.H.

Vendipunktur ?

 

Gísli H. Guðjónsson

(mynd Þorkell Þorkelsson mbl.is)

Gísli Hannes Guðmundsson er líklega þekktasti réttarsálfræðingur heims. Hann hefur komið að rannsóknum á mörghundruð málum,  flestum í Bretlandi og Bandaríkjunum. Meðal þekktustu mála sem hann hefur starfað að eru   Guilford 4    og Birmingham 6 , bæði bresk mál þar sem falskar játningar áttu sér stað. Margir þekkja Guilford 4 úr kvikmyndinni "In the name of the father".
Gísli er prófessor við King´s College í London. Sumarið 2011 hlaut hann bresku CBE orðuna fyrir störf sín og ári áður hlaut hann heiðursviðurkenningu samtaka breskra sálfræðinga.

Aðkoma þessa manns nú að Hæstaréttarmáli 214/1978 -Guðmundar og Geirfinnsmáli er óneitanlega stórtíðindi og gæti hugsanlega verið vendipunktur í baráttunni fyrir endurupptöku málsins:

"Ég er ekki í nokkrum vafa um að það er ekki bara æskilegt,
 heldur nauðsynlegt að taka þetta mál upp og rannsaka það,"
 segir Gísli Guðjónsson  réttarsálfræðingur.

Helga Arnardóttir skrifar:

Einn sakborninganna í Guðmundar- og Geirfinnsmálinu lýsti ítrekað yfir sakleysi sínu í dagbókarfærslum sem hann ritaði á meðan hann sat í einangrun í Síðumúlafangelsinu í tvö ár, 24 ára að aldri. Upplýsingarnar úr dagbókunum hafa aldrei birst opinberlega. Gísli Guðjónsson einn fremsti réttarsálfræðingur í heimi segir nauðsynlegt að rannsaka málið að nýju í ljósi dagbókanna með tilliti til falskra játninga.

Guðmundar og Geirfinnsmálið er eitt stærsta sakamál Íslandsögunnar. Guðmundur og Geirfinnur Einarssynir hurfu sporlaust með tæplega ellefu mánaða millibili 1974. Ári síðar voru fjögur ungmenni handtekin í desember 1975 og síðar voru fleiri grunaðir þegar leið á rannsókn málsins. 1977 kvað sakadómur Reykjavíkur upp dóm yfir sex einstaklingum fyrir aðild að hvarfi mannanna. Allir sakborningarnir játuðu brot sín við rannsókn málsins en drógu síðar játningar sínar til baka. Tryggvi Rúnar Leifsson var einn sakborninganna. Hann sat nær samfellt í tvö ár í einangrun ásamt Sævari Ciesielski og Kristjáni Viðari Viðarssyni. Tryggvi hlaut 13 ára fangelsisdóm fyrir að hafa banað Guðmundi Einarssyni. Hann hélt dagbækur þegar hann sat í gæsluvarðhaldi. Þar greindi hann frá öllu því sem átti sér stað meðal annars samskiptum við fangaverði, rannsakendur og lækna. Tryggvi lést úr krabbameini fyrir tveimur árum en hann hefði orðið sextugur í dag, annan október. Dagbækurnar hafa verið í vörslu dóttur Tryggva, en upplýsingar úr þeim hafa aldrei verið birtar opinberlega fyrr en nú.

Úr dagbókarfærslu sem Tryggvi Rúnar ritaði 24.10.77 kemur fram:

Ég hef dvalið rúmlega 22 mánuði af lífi mínu, og saklaus. Það er meiri raun heldur en margur heldur. Klefastærðin er ca 2x2 kannski rétt rúmlega. Já hér er ég búin að eyða tveimur árum ævi minnar. Lokaður burtu frá öllum ! Hef ekki fengið að sjá mína fjölskyldu allan þennan tíma.

Í dagbókunum greinir Tryggvi frá lyfjagjöfum sem hann fékk þrisvar á dag, meðal annars róandi lyf, þunglyndislyf og svefnlyf . Þá kemur einnig fram að hann fékk eingöngu að fara út einu sinni á dag fimmtán mínútur í senn.

Tryggvi ritar 9.11.76:

Klukkan 16:40-16:57 var ég úti í garði. X fór með mér út og stóð í dyrunum að innanverðu. Ég gekk allan tímann hratt til að halda á mér hita og ekki er sumarið komið ennþá en ekki er öll von úti ennþá.

Gísli Guðjónsson einn af fremstu réttarsálfræðingum í heiminum í dag hefur verið búsettur í Lundúnum um margra ára skeið. Hann hefur komið að allt að þúsund sakamálum á sínum ferli og þykir einn hæfasti á sviði falskra játninga. Gísli hefur aldrei tjáð sig opinberlega um Guðmundar-og Geirfinnsmálið fyrr en nú. Hann telur að með tilkomu dagbókanna sé tilefni til að hefja rannsókn á þessu máli að nýju. Gísli hefur lesið dagbækurnar sem ná frá lok október 1976 til loka ársins 1977.

„Það sem er sláandi við þessar dagbækur, þó þær fari ekki eins langt aftur í tímann eins og æskilegt væri til að gefa okkur mynd af yfirheyrslum og upphafi rannsóknar málsins, þá er greinilegt að hann talar eins og saklaus maður. Hann hafi rangar sakir og játað falskt. Hann hafi í raun og veru játað á sig sakir til að forðast það að vera lengi í gæsluvarðhaldi. Ég er ekki í nokkrum vafa um að það er ekki bara æskilegt heldur nauðsynlegt að taka þetta mál upp og rannsaka það," segir Gísli Guðjónsson réttarsálfræðingur.

(Af visir.is )

http://www.visir.is/ny-gogn-i-gudmundar--og-geirfinnsmalinu-kalla-a-rannsokn/article/2011111009843 

Útvarp Saga

Í útvarpsþætti á Útvarp sögu 22. Ágúst 2011

varpaði Brynjar Níelsson fram þeirri spurningu hvort  rannsóknarmenn hafi átt sjálfir hugmynd að því að bendla Einar Bollason við málið. Svar undirritaðs, að það hafi verið að frumkvæði Erlu Bolladóttur þarf að skoðast í eftirfarandi samhengi:

Eftir að hún minntist á að hafa heyrt talað um Einar Bollason, Sigurbjörn Eiríksson og Magnús Leópoldsson í samkvæmum hjá bróður vinkonu sinnar, virðist hafa kviknað hugmynd meðal rannsóknarmanna:

„Rannsóknartilgátan sem þá þegar innihélt Klúbbmenn teygði sig þar með einnig yfir Einar og  þótti með því sýna meint tengsl klúbbmanna við Sævar og aðra sakborninga í málinu.  Af þessu er ljóst að innkoma hans í málið gerði löngu fram komna rannsóknartilgátu þeirra um aðild Klúbbmanna mun sennilegri en ella.“

Þar með var rannsóknin komin í sama farveg og í upphafi, þegar rannsóknarlögreglan í Keflavík fól Magnúsi Gíslasyni teiknara að teikna mynd eftir ljósmynd af Magnúsi Leopoldssyni þegar leitin að "Leirfinni" stóð sem hæst.

 

Unnið er að því að fá útvarpsþættina birta á þessum vef.

TH

Opið bréf til félagsmanna í Lögmannafélags Íslands.

Kæru félagar Lögmannafélags Íslands.

Hvaða dóm fellið þið um framgöngu formanns ykkar þessa dagana ?

Sennilegt er að margir ykkar finni fyrir kjánahrolli þegar þið verðið
vitni að hlaupum formannsins þessa dagana í tilraunum sínum að hindra
skoðanaskipti um stöðu svokallaðra Guðmunds og Geirfinnsmála nú í dag
þegar réttlætið hrópar úr minnsta kosti tveimur þekktum gröfum.

Eruð þið sáttir við að formaður ykkar noti mjög ósennilega frásögn sem
hann segist hafa eftir látnum manni í viðleitni sinni við að þagga
málið niður ? Í grein formannsins á www.pressan.is  þ. 20.júl. s.l.
segir hann un samtöl sín og Sævars:  „Í þeim fáu samtölum sem þau mál
bar á góma (þ.e. G.og G.mál. innsk.) fannst mér hann aldrei bitur yfir
því að hafa verið sakfelldur.“ Þar sem hann er líklega eini maðurinn í
heiminum sem hefur heyrt Sævar Ciesielski segja eða gefa annað eins í
skyn verður hann formaðurinn að þola réttlætanlegar efasemdir um
sannleiksgildi þessara orða sinna.

Ennfremur segir í fyrr nefndri grein formannsins. „Hann hvorki játaði
né neitaði aðild að hvarfi mannanna í okkar samtölum.“ Enn og aftur:
Sævar Ciesielski neitaði aðild að hvörfum mannanna ávallt og allstaðar
alla tíð.

Orð formannsins sem hann segist hafa eftir látnum manni, dæma sig
sjálf sem dylgjur og rógur. Hann virðist misskilja orðið „formaður“.

Jón Steinar Gunnlaugsson hæstaréttardómari skrifaði grein í
Morgunblaðið þ. 22. feb. ´95, þá hæstaréttarlögmaður, um stöðu og
hlutverk Lögmannafélagsins. „Félagið fer með svokallað agavald yfir
lögmönnum“ (þ.e. héraðsdóms og hæstaréttarlögmönnum innsk.) og „Þar
með hefur stjórninni verið fengið opinbert vald“ Eftir þessum orðum að
dæma er Lögmannafélagið hluti af hinu opinbera en undir hvaða valdi er
ekki ljóst af grein Jóns Steinars en varla er Lögmannafélagið
sjálfstætt opinbert vald, t.d. fimmta valdið.

Og hvernig lýst ykkur á orð formannsins í grein hans frá 20/7 ´11.
Þar segir:  „Ég get þó sagt að í mörgum öðrum sakamálum hafa
sakborningar verið sakfelldir á veikari sönnunargögnum.“

Kæru félagar. Vegna þess að í umtöluðu máli voru engin sönnunargögn
(0. sönnunargögn), væri fróðlegt að upplýst væri hvaða mörgu mál hann
ræðir um. Að vísu væri eitt dæmi fullnóg að svo stöddu.

Fullyrðingar hans um að engin ný gögn hafi komið fram og að menn skuli
ekki gleyma hverjir komu saklausum fjórmenningum í fangelsi, má setja
til hliðar að sinni.

Hafi formaðurinn steytt á skeri í þessari grein sinni tekur steininn
úr í næstu grein sem hann skrifar og birtist á www.visir.is   6. ágúst
2011 og er svargrein við grein Einars Steingrímssonar stærðfræðings
frá 26. júlí s.l.  Í grein sinni er formaðurinn ósáttur við skrif
Einars um formann Lögmannafélags Íslands og forseta Lagadeildar
Háskóla Íslands og segir: „Lítur Einar svo á að þessir framámenn innan
lögfræðistéttarinnar telji formsatriðin mikilvægari en réttlætið“.

Burtséð frá því að formaðurinn talar um sjálfan sig sem framámann í
þriðju persónu,  þá bregst hann til varnar fyrir formann félagsins og
þar sem hann er sjálfur þessi formaður þá hlýtur að teljast að hann
tali sem formaður Lögmannafélags Íslands í þessari seinni grein sinni.

Kæru félagar, hvernig líst ykkur á tóninn hjá formanninum í seinni
grein sinni þann 6.júlí 2011 ? „Ég hef ... gjarnan deilt á þá sem
telja pólitískar skoðanir sínar sérstakt réttlætismál “.  Og bætir
við:  „Ég tel slíka hugmyndafræði beinlínis andstæða réttarríkinu.“

Sjálfsagt er það þannig að allt fólk byggir sýn sína á réttarfar, sem
aðrar skoðanir sínar, út frá einhverskonar pólitískri-heimspekilegri
skoðun og virðist það vera eðlilegt og með öllu óhætt.

Þessi seinni grein formannsins er full af dylgjum um pólitískar
kenndir manna sem eru ekki sammála honum,  t.d.  „hugmyndafræði Einars
og pólitískra samherja hans um að...“  og  „aðför Einars að
stjórnendum rannsóknarinnar ... að hætti pólitískra ofstækismanna.“
Það er eitthvað skuggalegt við svona málflutning.  Eða hvað finnst
ykkur?

Kæru félagar, er ekki öruggt að hið opinbera vald sem Jón Steinar
talar um að félagið hafi, sé einungis innan félagsins ?

Grein formannsins er líka full af hálfsannleik og hálflygi en því
miður líka beinni lygi.

Dæmi:  „Sakborningar voru mörgum sinnum leiddir fyrir dómara við
rannsókn málsins með verjendum sínum án þess að draga framburð sinn
til baka. Það var ekki fyrr en fyrir dómi, eftir útgáfu ákæru, sem
sumir drógu framburð sinn til baka en þó ekki allir og hafa ekki enn
gert það.“

Það væri að bera í bakkafullan lækinn að fara enn eina ferðina að
hrekja þessar fullyrðingar.  Þó er vert að halda til haga orðum hans
„og hafa enn ekki gert það.“ þ.e.a.s. að enn hafi ekki allir dregið
játningar sínar til baka.  Staðreyndir tala sínu máli og segja annað.

Kæru félagar eins og þið allir vitið þá drógu öll sem dæmd voru í
HRmáli 214/1978  játningar sínar til baka sem enn höfðu ekki gert það,
auk annara lykilvitna, sem líka drógu framburði til baka við
endurupptökuferlið fyrir röskum 15 árum síðan. Þetta vita allir, nema
til komi viljandi vanþekking eða bara andleg leti.

Kæru félagar, formaðurinn heldur áfram: „Ég sé aftur á móti ekki rök
til þess að Guðmundar og Geirfinnsmálin verði endurupptekin þar sem
sönnunin fólst aðallega í mati á framburði sakborninga og vitna.“

Svo var það þetta með vitnin.  Það voru einungis tvö vitni sem gátu tengt
einhvern af hinum dæmdu, beint eða óbeint, við annað hvort Guðmund eða
Geirfinn.  Tvær stúlkur sem töldu að þær hafi séð Kristján Viðar með
Guðmundi í Hafnarfirði kvöldi sem hann hvarf.  Þessi tvö einu vitni
drógu líka sinn framburð til baka við endurupptökuferlið þannig að það
eru engin vitni sem tengir hin dæmdu við hvorugan af þessum horfnu
mönnum. 0 vitni.

Kæru félagar, þetta vita allir sem telja sig lögmenn með lögmönnum
nema formaður ykkar og slæmt ef það á að þurfa að dæma ykkur eftir
núverandi formanni sem vílar ekki fyrir sér að slá fyrir neðan
beltisstað þegar hann segir í seinni grein sinni: „Rétt er að benda á
í þessu sambandi að játningar sakborninga í Guðmundarmáli komu fram
eftir stuttan tíma í gæsluvarðhaldi“ Þetta eiga að heita rök fyrir því
að ekki hafi verið svo mikill tími til pyntinga.

Kæru félagar, kannski veit formaður ykkar ekki um aðdraganda þessarar
fyrstu játningar en hann á eða ætti að sjálfsögðu að þekkja.  Ung
stúlka þá rétt tvítug Erla Bolladóttir með barn á brjósti var hneppt í
gæsluvarðhald og barnið tekið frá henni. Áður er hún spurð hvort hún
tengist  innbroti í ríkissjóð í gegnum P&Síma.  Henni eru ekki sýnd
þau ótvíræðu gögn gegn henni (árs gamall framburður 5 fullgildra vitna)
sem lögreglan bjó yfir heldur látin halda að lögregluna bara gruni
hana. Þannig að hún að sjálfsögðu reynir að vernda sjálfa sig og
neitar sök og er þá dæmd í 30 daga ónauðsynlegt gæsluvarðhald.

Hún gefst svo upp eftir u.þ.b. viku  en í staðinn fyrir að sleppa þá
út til barnsins síns er hún sett í aðra og enn verri stöðu þegar
viðnámsþróttur hennar er með öllu upp urinn og hún þá spurð um
tveggja ára gamalt mannshvarf. Hún átti að muna eitthvað og
yfirheyrslumenn ætluðu bara að hjálpa henni til þess og loks fengu
þeir sitt.

Þegar haft er í huga að sannanlega hafði lögreglan fullgild gögn gegn
henni í póstsvikamálinu (5 vitni) en leggur ekki fram sín afgerandi
gögn,  þá er eitthvað undarlegt í gangi. Svona framganga er, var og
verður alltaf ólögleg. Ef lögreglan hefði kynnt henni gögnin gegn
henni, hefði hún sjálfsagt ekki verið lengur en klukkutíma í haldi og
þá fengið eftir játningu að fara út til sinna. Þetta telst vera með
efstu stigum sálrænna pyntinga.
(sjá www.mal214.com   Bók VII. bls. 155-6

Kæru félagar, hvernig líst ykkur á formanninn ?  Ef það er þannig að
eftir höfðinu dansa limirnir þá er úr vöndu að ráða og engin önnur
leið vænleg en að fá sérhæfðan lögmann frá útlöndum.

Að lokum: Í grein sinni frá 22.feb.´95 fjallar Jón Steinar um
þáverandi formann sem virðist hafa gerst svo djarfur vegna sinna eigin
stjórmálaskoðana að, sem formaður, berjast fyrir mannréttindum á
vettvangi Lögmannafélagsins og segir: „ Á aðalfundi félagsins sem
framundan er á næstu vikum mun verða skipt um formann“  Svo mörg voru
þau orð.  Verður einhver fundur hjá ykkur á næstu vikum kæru félagar?

Sigurþór Stefánsson

Sævar Ciesielski látinn.

Sævar Ciesielski lést af slysförum í Kaupmannhöfn 13. júlí.

Umsjónarmenn síðunnar votta aðstandendum Sævars innilega samúð.

Rithöfundurinn Illugi Jökulsson skrifaði eftirfarandi grein af þessu tilefni:

Hann hefði átt að vinna

14.7 2011

Sævar Ciesielski er dáinn. Hann lést af slysförum í Kaupmannahöfn aðfararnótt miðvikudags, en þar hafði hann verið búsettur undanfarin ár.

Þetta er sorglegur dagur, ekki aðeins fyrir ættingja Sævars, vini og kunningja, heldur og fyrir þá sem reyna að halda í trú á réttlæti í þessu landi.

Saga Sævars var í örstuttu máli svona:

Hann ólst upp við heldur erfiðar aðstæður og var um tíma vistaður á því alræmda barnahæli Breiðuvík.

Um tvítugt var hann smákrimmi í Reykjavík.

Þá blönduðust hann og nokkrir kunningjar hans á einhvern furðulegan hátt inn í rannsókn á tveim mannshvörfum, og lögreglan ákvað að Sævar og félagar hefðu drepið báða mennina.

Í reynd var nákvæmlega ekkert sem benti til þess, auk þess sem ekki er einu sinni víst að mennirnir tveir – Geirfinnur og Guðmundur – hafi endilega verið drepnir.

Einu „sönnunargögnin“ voru mjög mótsagnakenndar „játningar“ sem tókst að fá upp úr ýmsum sakborningum á ýmsum tímum, yfirleitt eftir mjög langa einangrun í fangelsi eða alls konar þvinganir aðrar.

Málatilbúnaðurinn var í raun fullkomlega fráleitur en af ýmsum ástæðum hentaði það yfirvöldunum að afgreiða málin með því að koma sök á Sævar og félaga.

Sævar var útmálaður sem eitthvert versta fól Íslandssögunnar, ígildi Axlar-Bjarnar.

Þegar Sævar var kominn í fangelsi, um 1980, sagði hann sögu sína í bókinni Stattu þig strákur.

Þar má nefna að hann sagði sannleikann um „heimilið“ að Breiðuvík og ef einhver hefði verið reiðubúinn að hlusta, þá hefðu þeir drengir sem þar liðu þjáningar ekki þurft að bíða í 30 ár eftir því að fá að segja sögu sína, og fá einhvers konar úrlausn sinna mála.

En enginn hlustaði náttúrlega á Sævar Ciesielski, hinn forherta glæpamann!

Eftir að Sævar losnaði úr fangelsi hóf hann, flestum á óvart, mikla baráttu fyrir því að mál hans og félaga yrðu endurupptekin.

Hann stóð einn – tugthúslimur, fyrrverandi smáglæpamaður, dæmdur morðingi, úthrópað illmenni! – gegn gervöllu íslenska kerfinu sem ætlaði sko ekki að viðurkenna mistök!

Með hjálp frá nokkrum góðum manneskjum tókst Sævar að koma endurupptökubeiðni fyrir Hæstarétt.

Þá var orðið deginum ljósara að á Sævari og félögum höfðu verið framin skelfileg réttarmorð.

Meira að segja Davíð Oddsson þáverandi forsætisráðherra viðurkenndi það í ræðustól á Alþingi.

En enginn var samt til í að GERA neitt. Hæstiréttur hafnaði beiðni um endurupptöku.

Það dugði ekki að sýna fram á að rannsókn málsins var rugl, meðferð þess hraksmánarleg og niðurstaðan augljós og svívirðileg skopstæling á réttlæti.

Lesið bara málsskjölin.

Í bókinni Ísland í aldanna rás 1900-2000 skrifaði ég nokkrar samantektir um málið – það gæti dugað sem inngangur fyrir þá sem ekki þekkja til.

Margar aðrar heimildir eru til, og þær sýna allar sömu niðurstöðu.

En Hæstiréttur blés á þetta allt saman, og hafi hann ævarandi skömm fyrir.

Hið ofurmannlega átak Sævars Ciesielski mátti sín einskis.

Kerfið hugsaði um sína – að ekki skyldi falla blettur á orðstír þeirra sem um málið véluðu.

Það skipti engu máli þótt líf Sævars og félaga hefði verið eyðilagt.

Það skipti engu máli þótt réttlætisgyðjan hefði fengið á sig risastóran drullublett.

Það skipti engu þótt réttarfarið í landinu væri stórlega flekkað.

Bara ef ekki yrðu viðurkennd mistök kerfiskalla og klíkubræðra.

Bara ef nokkrir fauskar fengju að hverfa til feðra sinna án þess að horfast í augu við réttarmorðið sem þeir tóku þátt í fremja á nokkrum ungmennum.

Svei, osvei.

Sævar íhugaði um tíma að reyna að halda baráttunni áfram, en hafði ekki þrek til þess – og skyldi engan undra.

Menn reyndu að halda málinu gangandi eftir það, en með litlum árangri.

Kerfið virtist staðráðið í að hreyfa ekki málinu – kannski ekki fyrr en allir málsaðilar væru dánir.

Og málið væri bara orð á gömlu blaði, en engar manneskjur kæmu við sögu.

Eftir ríkisstjórnarskipti 2009 vonaði ég satt að segja að eitthvað myndi gerast.

Með nýjum dómsmálaráðherrum sem komu úr öðru umhverfi en flestir hinir fyrri, fyrst Ragna Árnadóttir, svo Ögmundur Jónasson.

En það gerðist ekkert.

Og nú er Sævar dáinn.

Ég þekkti Sævar svolítið og auðvitað var hann alls ekki heilagur maður. Langt frá því.

En hinar betri hliðar hans sýndu opinn og glaðlyndan persónuleika. Hann var gáfaður, forvitinn og naskur og vildi fólki vel.

Hann reyndi að standa sig sem manneskja þótt stundum væri við ofurefli að etja.

Og í honum bjó meiri vilji til réttlætis en í mörgum samanlögðum íslenskum réttarkerfisfauskum.

Nú hafa þeir staðið Sævar Ciesielski af sér, og anda sjálfsagt léttar.

Ég votta aðstandendum hans innilega samúð.

Hann hefði átt að vinna.

Illugi Jökulsson

Dálítið illa vanhæfur ríkissaksóknari !

Dálítið illa vanhæfur ríkissaksóknari !
 
Íslenskt réttarfar
   
 
Ef Erla Bolladóttir vildi láta rannsaka nú í dag,  2010, hvaða óþekktu lyf henni voru gefin án hennar vitundar, á fjórða mánuði í einangrun í Síðumúlafangelsi, ágúst 1976, færi hún beint í fangið á leifum hópsins úr pólítískum  mannhvarfsgjörningum frá 1974-76 og árunum þar í kring. 
Sbr. umræður á Alþingi 2. Feb. 1976.
Eiturbyrlun?  Ef svo var, hvað er eiturbyrlun?  Eitt svar gæti verið: „Einhverjum er gefið lyf með leynd og án vitneskju viðkomandi“. Samkvæmt lyfjafræði er lyf eitur þar til það er gefið við réttar og viðeigandi aðstæður. Öll óþekkt lyfjagjöf er meðhöndluð sem eiturinntaka.
Í bók Erlu kemur fram ljósrit af  dagbókarfærslu úr Síðumúlafangelsi, þar segir: „Erla á að fá einhverjar 2 pillur sem hún á að nota og síðan P. pilluna á eftir þeim“. 
Sjá: Erla góða Erla. bls.231.
Að kröfu lögræðinga sakborninga í Guðmundar og Geirfinnsmálum voru teknar saman upplýsingar um lyfjagjöf til handa föngunum á meðan á gæsluvarðhaldi þeirra stóð. Hvað varðar Erlu kemur ekkert fram um þessar tvær pillur en hins vegar er 14. ágúst ’76 getið um lyfið: „Eugynon“. (P pilla.)
Sjá: www.mál214.com   pdf skjöl, bók XXVI bls. 56.
Ennfremur sjá: Eugynon. Wikipedia
Næstum öruggt er að þessar, „einhverjar 2 pillur“ eru svokallaðar „Daginn eftir pillan“ sem voru þó venjulega tvær, önnur eyddi og sú seinni gjöreyddi. Þær komu fram um 1970 og þekktust líka sem t.d: Plan B og EC pill.

                      
Sjá: EC pill:  Wikipedia.
 
„Næstum öruggt“ er samt ágiskun. Þó er ljóst samkvæmt fangelsisdagbókinni að tekin er ákvörðun um að gefa Erlu óþekkt lyf. Óþekkt eitur getur verið að virka til skemmri eða lengri tíma. Ef ekki er vitað um innihald lyfsins telst verknaðurinn hugsanlega banatilræði.
 Auðvitað er það óskorinn réttur Erlu að þetta sé rannsakað þegar henni þóknast, þetta fyrnist ekki. Sé það réttur hennar er það samt sem áður hin fullkomna skylda hins opinbera að rannsaka hvort fanga þeirra hafi verið byrlað inn eitur.
Í ljósi reynslunnar er því miður ólíklegt að yfirvöld geri skyldu sína og taki frumkvæði. Hér gæti þó umboðsmaður Alþingis gripið inní.
Ef Erla Bolladóttir ætlaði sjálf að leita réttar síns, og færi með kæru til lögreglunnar, þá færi málið til deildar alvarlegra ofbeldisglæpa.  Yfirmaður þar nú í dag, var í þriggja manna hópi 1975-6. í Síðumúlafangelsinu, hópurinn virðist hafa haft það hlutverk að kenna tilteknum  föngum, í einhverjum annarlegum tilgangi, fyrirfram ákveðnar falskar játningasögur sem þær væru eigin játningar fanganna. Þessar þvinguðu og fölsku játningar urðu svo meginundirstaða dómsins yfir þeim.  Það segir sig sjálft að þangað og til hans getur hún ekki leitað, svo gleymum því.
Ef Erla skildi leita til næsta yfirvalds, í þessu tilfelli ríkissaksóknara, Valtýs Sigurðssonar,  þá getur hún að sjálfsögðu líka gleymt því.
 
Upphaf hóps
Núverandi ríkissaksóknari gæti verið uggandi vegna Erlu og fyrri afskipta  af henni og hópnum sem síðar var ranglega sakaður um og dæmdur fyrir aðild af hvarfi Guðmundar og svo síðar Geirfinns Einarssonar.
Guðmundur Einarsson hvarf í Hafnarfirði í lok jan.’74.
Hálfu ári áður í júlí ’73. var Valtýr, þáverandi fulltrúi Bæjarfógetans í Keflavík, að starfa við rannsókn fíkniefnamála í Rvík. 
Verðandi Hamarsbrautarhópur er að því að best verður séð eina viðfangsefnið hans. Hann starfar að þessu með, seinna samstarfsmanni í Geirfinnsmálinu, Kristjáni Péturssyni þá tollverði á Keflavíkurflugvelli.
Kristján er einn aðal upphafsmaður Klúbbsmálsins ’72-6. og nátengdur málatilbúnaði í undirmálum þess, Guðmundar og Geirfinnsmálum.
Þetta samstarf þeirra í júlí ‘73 er fyrsta  sýnilega tenging sakborninga í þessum hörmulegu málum við fámennan hóp „löggæslumanna“ sem koma að öllum málatilbúnaði Klúbbmála (lokun Klúbbsins okt.’72 - handtaka Klúbbmanna jan/feb.’76) ásamt undirmálum þess Guðmundar, póstsvika og Geirfinnsmálum.
Sjá: Erla góða Erla bls 92-4.
 
 
 
Enn sami hópur
Eins gæti Valtýr óttast að sjónir beindust að upphaflegu gögnum úr rannsókn á hvarfi Geirfinns Einarssonar í nóv.’74. „Keflavíkurrannsókninni“.
Af nítján yfirheyrsluskýrslum sem þar koma fram eru fimmtán falsaðar og/eða gallaðar.
Sjá www.mal214.com  .pdf skjöl. Bók XI.
 
Í fyrstu skýrslu sem gerð er í Geirfinnsmálinu, áður en sólarhringur er liðinn  frá hvarfi Geirfinns eru „rannsóknarmenn“ í Keflavík, undir stjórn Valtýs, búnir að koma veitingahúsinu Klúbbnum að málinu og auk þess koma skýrslunni í undarlegan farveg, eitthvert tal um vopn, gegn vilja og framburði fyrsta vitnisins
Sjá www.mal214.com  .pdf skjöl: Skýrslu Þ.I. bók XI. bls.3002. „hafði við orð (þ.e. Geirfinnur) í bifreiðinni að hann hefði átt að vera vopnaður“.
Skýrsla Karl Schütz – Þ.I. XIV. bls.627. „en hinsvegar hefði hann verið spurður um byssu“.
 
Aftaka sama hóps
Valtýr Sigurðsson gæti líka haft áhyggjur af því að þurfa að útskýra hvers vegna hann skyndilega og algjörlega óundirbúinn flytur samt „rannsóknargögnin“ frá Keflavík til Reykjavíkur, án málefnalegs tilefnis þ. 4 jan.’76. Flestar „skýrslur“ sem hann kom með voru á segulböndum og því að sjálfsögðu óundirritaðar.
Um það bil tíu dögum síðar byrja ógnandi símtöl til Erlu og enn rúmri viku síðar, eftir að hún hafði hún hikandi leitað ásjár „rannsóknarmanna“ úr Guðmundarmáli vegna símhringinganna og fengið vopnaða lífverði í nokkra daga, opnar hún sig óvænt og þeim að óvörum að þeirra sögn, um Geirfinnsmálið og „Klúbbmennina“. 
Erla heldur því aftur á móti fram að upphafið af slíku tali komi frá „rannsóknarmönnum“ sjálfum.  Þrem vikum fyrr ræddu þeir um Geirfinnsmálið við hana, er þeir komu í heimsókn heim til hennar í kringum 30.des.’75.     Koma Valtýs með gögnin örfáum dögum síðar þ. 4 jan., virðist heldur styrkja framburð Erlu en ekki. 
Sjá: Erla góða Erla bls.196-99 og 209-10.,
www.mal214.com .pdf skjöl: XXVI. bls. 1. 
                
                       
Grunaður

Valtýr, þá héraðdómari í Rvík, neitaði að mæta sem vitni í skýrslutöku í rannsókn setts ríkissaksóknara Láru V. Júlíusdóttur

árið 2001, á afmörkuðum hluta Geirfinnsmálsins, og fékk að eigin ósk stöðu sakaðs manns. (Vitni verður að tala, en sakaður ekki.)
Sjá  www.mal214.com   pdf skjöl. Skýrsla setts ríkiss. bls.9.
Svo er að sjá að Valtý og lögmaður hans hafi af gefnu tilefni óttast XIV. kafla almennra hegningarlaga 19/1940. vegna hugsanlegra brota við gerð leirmyndar sem Valtýr stjórnandi „rannsóknarinnar“ lét gera af eftirlýstum manni vegna hvarfs Geirfinns Einarssonar í Keflavík.

Það sem er í raun athyglisvert við gerð leirstyttunnar, er að hún er mótuð án aðkomu og aðstoðar eina vitnisins sem raunverulega sá þann eftirlýsta
Sjá:  www.mal214.com   .pdf skjöl. Skýrsla setts ríkiss. bls.9.
  
 
 
Ríkissaksóknari til hvers ?

 
Það er eitthvað rangt við það að Valtýr Sigurðsson sé ríkissaksóknari.  Hann var t.d. ekki sýknaður af stöðu sinni sem sakborningur í 2001 rannsókn Láru V. Júlíusdóttur.
Björn Bjarnason skipaði Valtý ríkisaksóknara í nóv. 2007.
Þegar mest á reynir, við upphaf „hruns“ er Ríkissaksóknari úrskurðaður vanhæfur í nánast einu og öllu.
Öll hrunmál þarf þar afleiðandi að setja í hendur á sérstökum saksóknurum sem hafa eðli málsins samkvæmt hafa ávallt takmarkað umboð til rannsókna.
Það eina sem ríkissaksóknarinn getur hælt sér af er undarlegur gjörningur, kæran á hendur „níumenningunum“fyrir meintar óspektir í Alþingishúsinu.
Tilgangurinn er ekki auðsær. Raunveruleg brot þessa níu manna úrtaks virðast engin vera og ekki er hann að hefna venslafólks síns því hann segist ekki hafa vitað af mágkonu sinni. Hann segist ekki hafa vitað að systur konu hans væri aðili að kærunni fyrr en að hann var búinn að fremja gjörninginn og þá var of seint að draga hann til baka. 
Þetta virkar einfaldlega einsog hann hafi komið fyrir og sprengt skítabombu.
Á sviðinu eru ráðvillt Alþingi, vinstristjórnvöld og reiður almenningur.  Sameinuð standa þau, sundruð falla þau!
Auðvitað þarf að leysa þetta mál, fremja einhverskonar sáttagjörning við níumenninganna og taka síðan skýrslu af ríkissaksóknara.
Það vill svo til að nú um mundir kveðja tveir þeir síðustu úr Klúbb og Síðumúlahópnum sem enn eru í embættum. Valtýr Sigurðsson ríkissaksóknari úr fyrri hluta, Klúbbmálum og Sigurbjörn V. Eggertsson aðst. yfirlögregluþjónn úr seinni hluta, Síðumúlamálinu.
 
Þó hér sé teiknuð mynd af einungis tveimur mönnum úr þessum hópi  er ekkert persónulegt hér á ferð og engin er að biðja um hefnd, heldur langþráð uppgjör svo sár fái að byrja að gróa. Varðandi aðkomu Valtýs og annara manna að þessum eldri málum þá þurfa þeir að fá sanngjarnan vettvang til að skýra sín mál.
 
Auðvitað er sárt fyrir marga að rifja upp þessi mál en heilun fjölmargra, bæði saklausra og sekra, er í húfi sem og íslenskt réttarfar. Einstaka menn bera ekki einir alla sök í þessum málum og heldur er ekki ætlast til annars en að endir þessara mála verði huglægur. Það þarf ekki dóma heldur frekar að upplýsa um sannleikann. 

 
Allir vita að fóstra réttlætissins, Justica,  grætur þegar hún minnist þessara mála og harmar frammistöðu þjóna sína í dómstólum sem annars staðar og biður að sett verði upp  „Sannleiks og sáttanefnd“.  Það væri raunhæft og sanngjarnt fyrir alla og löngu tímabært.

Sigurþór Stefánsson
  
  

Var tilefni til samantekinna ráða?

Var tilefni til samantekinna ráða?

Þær raddir hafa heyrst, jafnvel hjá málsmetandi mönnum að þó verulegur vafi liggi á um þátt dómfelldu hvað varðar mannshvörfin, sé eini öruggi þáttur málsins hinar röngu sakargiftir. Og hafi dómþolar staðið fyrir hinum röngu sakargiftum, sanni það þátt þeirra í hvarfi Geirfinns. En með þeirri athugun sem á liðnum áratugum hefur farið hefur fram á fyrirliggjandi gögnum úr Geirfinnsmáli hafa verið leidd sterk rök að því að Keflavíkurferðin hafi aldrei verið farin og dómþolar eigi engan þátt í hvarfi Geirfinns. Þar sem nánast öll umfjöllun um Geirfinnsmál hefur í u.þ.b. 20 ár verið um þetta, verður ekki farið útí það hér en vísað til greinargerðar Ragnars Aðalsteinssonar. Vegna þeirra sem lítið þekkja til skal þó nefnt eitt dæmi:Það sem öðru fremur varð til þess að hvarf Geirfinns var rannsakað sem sakamál voru komur leðurklædda mannsins í Hafnarbúðina og símtöl hans. Allt bendir til að sá maður hafi boðað Geirfinn á stefnumót og það hafi orðið örlagaríkt. Þrátt fyrir gríðarlega leit fannst leðurklæddi maðurinn, sem fékk viðurnefnið "Leirfinnur", því miður ekki. Miklar rannsóknir sýndu hinsvegar fram á með óyggjandi hætti að maður þessi gat alls ekki hafa verið neinn dómþola. Engu að síður er í dómi Hæstaréttar augljóslega ranglega "miðað við" að Kristján V.Viðarsson sé "Leirfinnur". Það getur ekki talist annað en stórkostlegt hneyksli, því eins og fram kemur í greinargerð Ragnars Aðalsteinssonar hlýtur öllum að hafa verið ljóst að hér var um rangan mann að ræða:

…Vitnið sem sá [afgreiddi] þann ókunna mann sem kom og hringdi er Guðlaug Konráðs Jónsdóttir og er haft eftir henni í forsendum héraðsdóms, að það telji sig ekki hafa séð Kristján Viðar og skjólst.m. í Hafnarbúðinni greint kvöld. Það þekkti þá í sjón. Vitnið Ásta Elín Grétarsdóttir taldi að ekki hefði verið um skjólst.m. eða Kristján Viðar að ræða. Sama gildir um vitnin Hrefnu Björgu Óskarsdóttur og Jóhann Guðfinnsson. Ekki er um fleiri vitni að ræða og samkvæmt viðteknu sönnunarmati í opinberum málum má nánast telja sannað að hvorki skjólst.m. eða Kristján Viðar komu á staðinn um kvöldið…

Framburður allra fjögurra vitnanna sem sáu "Leirfinn" er samhljóða um að Kristján Viðar sé ekki maðurinn. Það sem þó vekur e.t.v. mesta athygli er að aðalvitnið, afgreiðslukonan sem afgreiddi "Leirfinn" lýsir því yfir við sakbendingu að hún þekki Kristján Viðar í sjón og hafi þekkt hann fyrir umrætt kvöld. Af framburði hennar má helst skilja að ef um Kristján Viðar hefði verið að ræða hefði hún einfaldlega tilkynnt lögreglunni nafn mannsins. Vandséð er hvernig dómþolar gætu hafa fundið sér annað tilefni til samantekinna ráða um rangar sakargiftir en raunveruleg afskipti af hvarfi Geirfinns, og þar með einnig því atferli að boða hann á stefnumótið í Hafnarbúðinni. En með samhljóða framburði allra fjögurra vitnanna sem sáu manninn "Leirfinn", er sannað að sá sem raunveruleg ástæða var til að gruna um græsku var enginn dómþola. Með hliðsjón af framansögðu er ljóst að rétt gæti verið að leita með opnum huga haldbetri skýringa á þeim hörmulegu mistökum sem áttu sér stað er "klær réttvísinnar" læstust um Einar Bollason, Magnús Leopoldsson, Valdimar Olsen og Sigurbjörn Eiríksson.

 

 

"Martröð létt af þjóðinni"

"Martröð létt af þjóðinni"

var haft eftir Dómsmálaráðherra Ólafi Jóhannessyni, þegar rannsókninni lauk með miklum blaðamannafundi 2. febrúar 1977, þar sem hinn þýski pólitíski rannsóknarmaður Karl Schütz kynnti niðurstöður sínar. Martröðinni var þó engan veginn létt af dómskerfinu, því nú skyldi málið dómtekið. Dómur féll í Hæstarétti 22. Febrúar 1980. Þó einstaka "kverúlanti" þætti á þeim tíma að seilst væri um skör fram í að dæma menn seka án fullnægjandi gagna, ríkti einhugur með þjóðinni um að dæma skyldi. Hvatinn að þessari samstöðu íslendinga var þó fremur sá að þjóðin var langþreytt á þessu vafstri, en að fólk hefði raunverulega skilning á málatilbúnaðinum. Hafi venjulegir íslendingar dottað yfir hinni 15 klst. löngu sóknarræðu ríkissaksóknara gátu þeir varla efast um að öllum spurningum hafi þar verið svarað. Almenningur treysti einfaldlega fagmönnum til verksins. En í 20 ár hefur verið fjallað um málið í ótal blaðagreinum, bókum, útvarpsþáttum, sjónvarpsþáttum og einni heimildarmynd. Þó umfjöllun hafi á köflum verið grunn, hefur hún orðið til þess að sífellt fleirum hefur orðið ljóst að ekki var allt með felldu við afgreiðslu málsins. Ekkert nýtt hefur komið fram sem styður við niðurstöðurnar en atriðin sem varpa vafa á sekt dómþola í málinu virðast verða fleiri eftir því sem árin líða. Segja má að fæst af því séu ný gögn, fram komin eftir dóm Hæstaréttar 1980. Heldur er um að ræða atriði sem mönnum hafði yfirsést en koma í ljós við nánari athugun og samanburð á fyrirliggjandi málsskjölum. Í áranna rás hafa menn fengið tóm til að grúska í hinum fyrirliggjandi gögnum og afla nýrra. Þar sem um er að ræða yfir 10.000 bls. af skýrslum og skjölum, er "eðlilegt" að dómurum málsins hafi yfirsést eitt og annað, rétt eins og verjendum sakborninga og öðrum, enda registur málsins með afbrigðum lélegt. Einnig hafa komið fram ný gögn sem dómurum var ókunnugt um við dómsuppkvaðningu. Hið gríðarlega umfang málsins varð til þess að vankantar ríkjandi réttarkerfis komu betur fram en nokkru sinni. Það sjá menn best eftirá, enda hafa verið gerðar verulegar breytingar síðan. Önnur afleiðing þessa ógnarlega umfangs var sú að handhægt svar við áleitnum spurningum var jafnan tiltækt: "Það er nú svo margt annað í þessu máli…"

En með gögnum á borð við greinargerð Ragnars Aðalsteinssonar og úrlausn Hæstaréttar vegna endurupptökubeiðninnar er mun aðgengilegra nú en áður að öðlast heildaryfirsýn yfir málið. Á vefsíðu sem sett hefur verið upp á slóðinni er hægt að kynna sér málið. Þar er að finna nánast allt sem skrifað hefur verið um málið í íslenska prentfjölmiðla á undanförnum árum. Einnig Hæstaréttardóminn frá 1980, úrlausn Hæstaréttar frá 1997, auk málsskjala, greinargerða, og gagna af ýmsu tagi. Þannig hefur aðgengi að upplýsingum aukist, enda eru þeir ófáir, fagmenn jafnt og leikmenn sem í tímans rás hafa með aukinni þekkingu endurskoðað afstöðu sína.

Umfjöllun um Hæstaréttarmálið nr. 214/1978, Guðmundar-og Geirfinnsmál, hefur á undanförnum áratugum verið mikil og misjöfn. Þeir sem af ýmsum ástæðum virðast álíta niðurstöður málsins réttar, hafa einkum mætt gagnrýni með því að beina umræðunni að því hvort þær upplýsingar sem varpa rýrð á niðurstöður hafi legið fyrir við dómsuppkvaðningu eða ekki, fremur en að taka gagnrýnina málefnalegum tökum. Það sem vitnar best um þetta er að sjálfsögðu hin annars vandaða úrlausn Hæstaréttar frá 15. Júlí 1997.

Málflutningur "endurupptökusinna" hefur hinsvegar einkennst af óvæginni gagnrýni á störf lögreglunnar almennt. Slíkar "níhiliskar" alhæfingar eru alls ekki til þess fallnar að beina umræðunni á skynsamlegar brautir. Bent skal á að þrautreyndir og grandvarir lögreglumenn hafa ekki verið eftirbátar annara við að benda á vankanta málsins. Enda illt fyrir heila starfsstétt að liggja undir ámæli vegna afglapa örfárra manna. Við frumrannsóknina í Keflavík starfaði lítill hópur manna og sumir þeirra aldeilis engir kórdrengir. Einn rannsóknarmanna Geirfinnsmáls hefur einn íslenskra lögreglumanna hlotið fangelsisdóm fyrir ólöglega handtöku og tilbúin sönnunargögn sem hann kom fyrir á vettvangi "glæpsins". Var það í máli leigubílstjóra sem sakaður var um vínsölu á suðurnesjum, eins og mörgum er í fersku minni. Menn hljóta að spyrja hvort eitthvað sé líkt með þeirri "rannsóknartækni" sem var beitt í máli leigubílstjórans og þeirri sem notuð var við teiknimyndargerðina af framkvæmdastjóra veitingahússins Klúbbsins.

Við upphaf framhaldsrannsóknar Geirfinns- og Guðmundarmáls voru aðalstarfskraftar tveir rannsóknarlögreglumenn og einn rannsóknardómari. Löngu áður en dæmt var í undirrétti höfðu komið fram verulegar athugasemdir við störf þeirra frá einum af dómurum málsins. Var dómurunum þó allt til ársins 1997 ókunnugt um að fölsuð opinber gögn höfðu verið fyrir þá lögð. Um er að ræða falsað "staðfest" endurrit úr dagbók Síðumúlafangelsis. Skv. hinu falsaða endurriti var ekkert bókað um að Sævar hafi fengið ómannúðlega meðferð. Ófölsuð staðfestir dagbókin hinsvegar að verulegu harðræði var beitt. Um þetta segir m.a. í úrlausn Hæstaréttar :

Þegar framangreind atriði eru virt í heild er ljóst að dómfelldi sætti ólögmætri meðferð í gæsluvarðhaldsvist í Síðumúlafangelsi, einkum í apríl og maí 1976, í nokkuð meiri mæli en kunnugt var um við úrlausn málsins…

Þó marga hafi rekið í rogastans við að lesa harðræðislýsingar þær sem sleppt var í endurriti úr dagbókinni, er hitt e.t.v. mikilvægara, að þetta atriði sannar að svo langt var gengið af opinberum embættismanni að falsa opinber gögn til að leyna því harðræði.

Á upphafsárum þessa máls kom fram á Íslandi nýyrðið "rannsóknarblaðamaður". Nokkrir slíkir voru mættir á blaðamannafund sem haldinn var 2. febrúar 1977. Þar kynnti þýski rannsóknarmaðurinn Karl Shütz niðurstöður rannsóknarinnar, þ.á.m. að maðurinn sem nefndur var "Leirfinnur", væri Kristján Viðar Viðarsson og að Sævar hefði einnig farið inn í Hafnarbúðina. Af því tilefni spurði rannsóknarblaðamaður nokkur hvers vegna ekkert hinna fjögurra vitna hefði þekkt þá við sakbendingar. Enginn benti á það sem meira er, að aðalvitnið þekkti Kristján við sakbendingu og staðfesti endanlega að ekki hefði verið um hann að ræða...  Svar hins "pólitíska lögreglumanns", eins og Shütz kýs sjálfur að skilgreina sig í æviminningum sínum, verður lengi í minnum haft:

"Þetta sýnir hve fólk gleymir miklu á stuttum tíma" var svarið.

Tryggvi Hübner.

Hver valdi Magnús Leopoldsson ?

Hver valdi Magnús Leopoldsson?

Af einhverjum ástæðum virðist frumrannsóknarmönnum hafa verið mjög í mun að framkvæmdastjóri Klúbbsins yrði bendlaður við hvarf Geirfinns. Þannig hefur vitni úr frumrannsókninni, afgreiðslukona úr Hafnarbúðinni, greint frá því að strax við upphaf leitar að leðurklædda manninum hafi henni verið sýnd mynd af framkvæmdastjóranum, Magnúsi Leopoldssyni. Konan kvartar sérstaklega undan því fyrir dómi, að leirmyndin sem sögð var gerð eftir lýsingu sjónarvotta, hafi verið látin líkjast Magnúsi "of mikið". Afgreiðslukonan er sú sem afgreiddi manninn með símtal og sá hann best allra.

Í mynd Sigursteins Mássonar "Aðför að lögum" var m.a. stutt viðtal við Magnús Gíslason teiknara og fréttamann í Keflavík. Formleg yfirlýsing sama efnis er í greinargerð Ragnars Aðalsteinssonar. Í yfirlýsingunni segir Magnús frá því að í nóv. 1975 hafi lögreglumaður afhent honum ljósmynd af Magnúsi Leopoldssyni, með þeim fyrirmælum að hann skyldi gera teikningu eftir ljósmyndinni. Teiknarinn vissi þá ekki hver maðurinn á ljósmyndinni var. Fylgdu aukreitis þau fyrirmæli að hársveipur skyldi ná fram á ennið og augabrúnir nokkuð dekktar. Teikninguna ætti síðan að birta í fjölmiðlum og lýsa eftir manninum á myndinni. Um væri að ræða þann sem talinn var hafa hringt úr Hafnarbúðinni og boðað Geirfinn á hið örlagaríka stefnumót. Áður en Magnús Gíslason lauk teikningunni hafði leirstyttan verið gerð og var teikningin því aldrei notuð. Þessi frásögn þótti mörgum engu að síður ótrúleg og sannarlega ný gögn í málinu ef rétt væri. Þeir fjölmörgu sem neituðu að trúa slíku atferli á íslenska lögreglumenn neyddust síðan til að sannfærast, þegar lögreglumaðurinn S.N. sem afhenti myndina staðfesti í útvarpsviðtali að rétt væri frá greint. Ekki hefur verið upplýst nánar hver átti þá hugmynd að beina grun að Magnúsi Leopoldssyni með þessum hætti. En með þeim gögnum sem fyrir liggja er ljóst að frumrannsóknarmenn í Keflavík urðu þarna fyrstir til bendla Magnús Leopoldsson við hvarf Geirfinns. Sjálfsögð krafa er að upplýst verði hversvegna framkvæmdastjóri Klúbbsins varð fyrir valinu og hver valdi hann. Hvað var það á þessu stigi málsins sem beindi grun að honum? Ekki var Erlu Bolladóttur til að dreifa... Fleiri spurningar hljóta einnig að vakna þegar þetta er athugað: Þar sem í raun var verið að lýsa eftir Magnúsi, hvers vegna var þá ekki ljósmyndin einfaldlega birt? Magnús Gíslason er vissulega frábær teiknari, og gat léttilega teiknað auðþekkjanlega mynd af framkvæmdastjóra Klúbbsins, en hversvegna þessi millileikur, að láta gera teikningu eftir ljósmynd? Engin skýring hefur verið gefin. Gæti skýringin verið sú að forstjóra Klúbbsins hafi aukist hárprýði eftir að myndin var tekin, og hann orðinn fullorðinslegri til augnanna? Vissulega hafði það gerst en einnig verður að teljast sennilegt að sá sem stóð fyrir aðgerðinni hafi ekki viljað láta bendla sig við hana og því viljað finna sér einskonar skjól í teikningunni sem pöntuð var í nóv 1974. Ekki gat hann skákað í skjóli hins ævintýralega framburðar sem Erla gaf 23. Jan 1976. Reyndir og vanir lögreglumenn hafa verið manna skeleggastir í gagnrýni sinni á þá "óhefðbundnu rannsóknaraðferð" sem þarna var beitt. Sunnudaginn 8. mars 1998 birtist í Morgunblaðinu viðtal við Gísla Guðmundsson fv. rannsóknarlögreglumann. Þar segir Gísli: "Ekki er með nokkru móti hægt að skilja hvað mönnum gengur til með slíkum vinnubrögðum og get ég ekki flokkað þetta undir neitt annað en stórfellt refsivert brot í opinberu starfi."

Bjarki Elíasson fv. yfirlögregluþjónn segir ennfremur í viðtali í heimildarmyndinni Aðför að lögum: "Þetta byrjaði sem rannsókn á hvarfi manns sem ekkert var óeðlilegt við að yrði rannsakað. En þegar ekki tókst að upplýsa það var það tengt alls óskyldum málum, forsendurnar fengnar fyrirfram og rannsakað út frá því. Slíkt kann aldrei góðri lukku að stýra".

Hafi einhver í raun og veru hug á að finna uppruna rangra sakargifta í Geirfinnsmáli þá liggur beinast við að athuga hver frumrannsóknarmanna í Keflavík var það sem stóð fyrir því að senda lögreglumanninn S.N. með myndina af forstjóra Klúbbsins til Magnúsar Gíslasonar teiknara. Og hvers vegna? Það verður vafalaust upplýst einn góðan veðurdag.