═slendingasaga Gu­mundar- og Geirfinnsmßla 1.

Haf■ˇr SŠvarsson skrifará3.8.2018 09:00

═slendingasaga Gu­mundar- og Geirfinnsmßla

1. H÷fu­ hno­a­ ˙r leir

Formßli
Gu­mundar- og Geirfinnsmßlin svonefndu ur­u ekki til Ý tˇmar˙mi. Ůa­ er ˇm÷gulegt a­ skilja ■au mßl ßn ■ess a­ fyrir liggi til grundvallar skilningur ß pˇlitÝskum hagsmunum ■ess tÝma. Ůa­ vill svo til a­ sakamßl ■essi eru a­eins lÝtill angi af stŠrra s÷gulega samhengi. Ef sagan er ekki slitin ˙r sÝnu vi­eigandi samhengi ■ß ˙tskřrir h˙n afdrßttarlaust ßstŠ­ur fyrir misnotkun mannshvarfanna tveggja, ■.e. ■eirra Gu­mundar Einarssonar og Geirfinns Einarssonar. Misnotkun ■essi leiddi m.a. til ■eirra opinberu mßlavaxta sem engan endi vir­ast Štla a­ taka, 44 ßrum eftir hvarf mannanna tveggja. Ef marka mß opinbera umrŠ­u, ■ß ■rßtt fyrir allan ■ennan tÝma og fyrirh÷fn, vir­ist enginn vita nokkurn skapa­an hlut um hva­ Ý ˇsk÷punum var eiginlega ß sey­i.

Ůess Ý sta­ hefur umrŠ­an veri­ afvegaleidd frß kjarna mßlsins - bŠ­i markvisst sem og ˇme­vita­. Taka mß ˇtal dŠmi um slÝkt: ┌tvarpsleikriti­ äLifunö frß ßrinu 2017 sem Vera Illugadˇttir ljß­i r÷dd sÝna, gefur manni ■ß hugmynd a­ s÷kin sÚ til hßlfs ■eirra illa innrŠttu ungmenna sem vildu fyrst og fremst skapa skßldverk Ý mi­jum lotum pyndinga. Brynjar NÝelsson heldur ■vÝ fram a­ ekkert dˇmsmor­ hafi fari­ fram, ■ar sem hvergi Ý dˇmi HŠstarÚttar sÚ a­ finna or­i­ ,,dˇmsmor­.ö Jˇn Steinar Gunnlaugsson ■ykist standa me­ rÚttlŠti en leynt og ljˇst vinnur gegn ■vÝ. Ëmar Valdimarsson, fyrrverandi bla­ama­ur Dagbla­sins, notar hvert einasta tŠkifŠri, t.d. Ý vi­tali Ý kvikmyndinni äOut of Thin Air,ö til a­ reyna sannfŠra sjßlfan sig um hversu hrŠ­ileg ■essir tvÝtugu krakkar voru - til a­ afsaka eigin s÷k sem bla­ama­ur frß ■essum tÝma ľ ■egar hann ,,[vann] eins og dřr og [...] drakk eins og dřr.ö eins og Anthony Adeane hefur eftir honum Ý bˇk sinni Out of Thin Air (2018). Hvers vegna svo Ý ˇsk÷punum fyrrverandi frÚttama­urinn Ëmar Ragnarsson ßkva­ a­ skrifa bˇkina Hyldřpi­ (2016), ■ar sem hann ■ykist vita eitthva­ sem hann vi­urkennir svo persˇnulega a­ sÚ hreint bull, veit vonandi enginn.

Karl Th. Birgisson, ritstjˇri Her­ubrei­ar, ger­i ■ˇ Ý ■a­ minnsta tilraun til a­ gera grein fyrir ■vÝ hva­ ■a­ var sem ger­i mßli­ ,,pˇlitÝskt.ö Ůar liggur lykillinn a­ mßlinu, hva­ ■a­ sÚ sem geri mßli­ pˇlitÝsk. Tilraunin mistˇkst hins vegar hrapallega; Karl ßttar sig ekki ß einu stakasta atri­i nema ■vÝ, ■eirri fyrirframgefnu forsendu sinni, a­ Framsˇknarflokkurinn sÚ spilltur og Ëlafur Jˇhannesson, fyrrv. forsŠtisrß­herra, hafi veri­ ■a­ lÝka. Jˇn DanÝelsson skrifa­i ßgŠta bˇk, Sß sem flřr undan dřri (2016) um refsiver­a hßttsemi handhafa opinbers valds Ý mßlinu og nefnir fleira til s÷gunnar eins og fjarvistarsannanir sem h÷f­u hvergi fengi­ rřmi Ý opinberri umfj÷llun fram a­ ˙tgßfu ■eirrar bˇkar. Jˇn telur hins vegar řmislegt ,,skynsamlegtö vi­ ßkvar­anat÷ku svokalla­ra rannsˇknara­ila Ý frumrannsˇkn hvarfs Geirfinns - sem er ■a­ einfaldlega ekki vi­ nßnari sko­un. Jˇn gefur ■vÝ ÷­rum tŠkifŠri ß a­ kafa dřpra. Ůa­ sem eftir stendur um mßli­ og vantar sßrlega er samhengi­. ┴n ■ess er engin saga, engin merking og enginn ■rß­ur.

Ůa­ vill svo til a­ ■a­ er gÝfurlega sterkur og litrÝkur ■rß­ur sem fer ekkert ß milli mßla Ý umrŠddum mßlum. Ůa­ er sß ■rß­ur sem ■arf a­ sko­a, Ý sta­ ■ess a­ loka sig af Ý ,,Geirfinnsmßlinuö sem var raunar smŠtta­ ˙r ,,Gu­mundar- og Geirfinnsmßlinuö sem var svo aftur smŠtta­ ˙r ,,Kl˙bbmßlinuö svokalla­a ß sÝnum tÝma. Ůa­ ■arf a­ gera grein fyrir ÷llu samhenginu og fylgja ■eim ■rŠ­i eftir sem varpar ljˇsi ß s÷guna Ý heild. Ůß ■arf a­ gefa sÚrstakan gaum a­ m÷nnum eins og Kristjßni PÚturssyni, deildarstjˇra tollgŠslunnar ß KeflavÝkurflugvelli og Nir­i SnŠhˇlm, rannsˇknarl÷greglumanni. Hvort menn og konur vilji ■egar upp er sta­i­, vita og skilja mßli­ Ý heild e­a a­eins heyra ■a­ sem samrŠmist ■eirra heimsmynd, kemur engum ÷­rum vi­.

  1. H÷fu­ hno­a­ ˙r leir

┴ fjallstindi yfir hlřjum ßrdal fl÷ktir skÝtugt lak ß ■vottasn˙ru. Fyrir ne­an speglar vatni­ hi­ efra: Fjˇlublßr himinn bř­ur gˇ­an dag me­ myntugrŠnu ljˇsi sem geislar gegnum morgund÷gg. Laki­ skÝtuga sem fl÷grar me­ sunnangolu hangir fast ß vi­arklemmum. Laki­ er ■a­ eina sem eftir er af vofu Geirfinnsmßlsins. Fram a­ ■essu hefur vofan legi­ Ý drullupolli draugasagna sjßenda og tugga l÷gmanna. Tuggur ■essar eru af ˇlÝkum toga en bera allar sama einkenni­: Grˇfleika. Tuggunum er slengt fram Ý ■eim tilgangi a­ afgrei­a skynsama forvitni me­ ˇdřrum fr÷sum. Ruddaskapur ■essi nŠrist ß ruglingi og hroka. Andr˙msloft ■÷ggunar og me­virkni hefur vi­haldi­ ■essu ßstandi. Fyrirframgefnu forsendurnar eru allsrß­andi og mřturnar fleiri en ßrin sem hafa li­i­ frß atbur­unum.

N˙ er kominn tÝmi til a­ segja s÷gu. Vi­ ■urfum a­ fŠra svarthvÝtu draugas÷guna Ý lit - varpa ljˇsi ß heildarmyndina Ý gˇ­ri upplausn. Smßatri­i ver­a a­ fß a­ njˇta sÝn Ý rˇ og nŠ­i ■ar til hßrfÝn nßkvŠmni kemur reglu ß ˇrei­una. Vanda­ handbrag­ og fÝnlegir drŠttir sem bera skynbrag­ ß blŠbrig­i margra samverkandi ■ßtta kemur Ý sta­ rammra tugga. Ůannig fŠr sagan a­ fl÷kta Ý allra augsřn: Hva­ er ■a­ sem sameinar Gu­mundar- og Geirfinnsmßlin? Til a­ segja frß mßlinu Ý heild ver­ur a­ hefja s÷gu ■essa ß vi­unandi upphafsreit. ═ ■eim tilgangi mun Leirfinnur duga.

Eflaust hefur ekkert mannshvarf komi­ jafn miklu rˇti ß sßlarlÝf ■jˇ­arinnar og hvarf Geirfinns Einarssonar. Strax Ý upphafi var raunar sleginn sß tˇnn a­ um dularfullt mannshvarf vŠri a­ rŠ­a. RÚtt eins og meintir rannsakendur vissu fyrir fram a­ mannshvarfi­ yr­i sÝ­ar meir einmitt tali­ hi­ dularfyllsta. Ekki nema r˙mri viku eftir hvarfi­ var hno­u­ leirstytta Ý kjallara undirme­vitundar ═slendinga. Leirfinnur, eins og styttan er venjulega k÷llu­, ber ÷ll einkenni ■jˇ­sagnamunar: Tßknmynd dularfullrar draugas÷gu, brunnur ˇsvara­ra spurninga og ber hinn eina sanna ˇrŠ­a svip sem au­vita­ allir ■ykjast kannast vi­. Svipur ■essa leirverks er ß pari vi­ eins konar bros Mˇnu LÝsu; ßhrifamßtturinn ˇneitanlega dßlei­andi.

Ůessi sÚrÝslenska tilraunastarfsemi l÷ggŠsluyfirvalda, a­ hno­a styttu ˙r leir Ý ■eim tilgangi a­ leita a­ manni til a­ leita a­ enn ÷­rum manni, hljˇmar eins og h˙n hafi aldrei veri­ lÝkleg til ßrangurs. ┴rangur bar h˙n samt ˙r břtum ■ˇtt augljˇslega ekki hinn yfirlřsta, a­ rannsaka afdrif Geirfinns.

Leirfinnur ßtti a­ lřsa andlitsdrßttum, hßri og h÷f­i ■ess manns sem sßst Ý br˙num le­urjakka hringja ˙r sÝmtŠki Hafnarb˙­arinnar Ý KeflavÝk 19. nˇvember ßri­ 1974. Kv÷ld ■etta var ■a­ sÝ­asta sem spur­ist til Geirfinns. Meintir rannsakendur vildu meina a­ umrŠddur sÝmi hafi veri­ nota­ur til a­ hringja Ý Geirfinn. Styttuhno­i­ gekk ekki betur en svo a­ sjˇnarvottarnir bß­ir t÷ldu styttuna ˇtŠka til a­ lřsa eftir dularfulla manninum Ý br˙na le­urjakkanum. Meintum rannsakendum Ý KeflavÝk fannst ■a­ ■ˇ ekki skipta h÷fu­mßli og ■rßtt fyrir a­ augljˇst vŠri a­ h÷fu­i­ var ekkert lÝkt manninum ßkvß­u ■eir engu a­ sÝ­ur a­ birta mynd af h÷f­inu Ý fj÷lmi­lum. Ůa­ ■urfti enga sjßendur til a­ spß fyrir um ■a­, fj÷lmi­lar fˇru ß heljarinnar leitarfyllerÝ til h÷fu­s h÷f­inu sem lřsti hvorki einum nÚ neinum.

Sß sem hringdi ˙r Hafnarb˙­inni ■etta kv÷ld var ekki dularfyllri en svo en a­ hafa gefi­ sig fram. Jˇn nokkur GrÝmsson var ma­urinn sem hringdi ˙r Hafnarb˙­inni ■etta kv÷ld og haf­i einmitt klŠ­st br˙num le­urjakka. Hva­ voru margir sem hringdu ˙r gruna­a sÝmtˇlinu ■etta kv÷ld og klŠddust br˙num le­urjakka? Ůa­ er a­ ÷llum lÝkindum a­eins einn ma­ur og Jˇn GrÝmsson heitir hann. Jˇn ■essi haf­i hins vegar ekkert me­ hvarf Geirfinns a­ gera. Hann kom me­ leigubÝl og fÚkk a­ hringja til a­ finna bÝlinn sinn. LeigubÝllinn bei­ eftir Jˇni ß me­an hann fÚkk a­ hringja, sÝ­an fˇr Jˇn ˙t aftur og bÝlstjˇrinn ˇk honum ß ■ann sta­ sem Jˇn sˇtti bÝlinn. Meintir rannsakendur t÷lu­u um ■a­ sem fyrirframgefna forsendu a­ sÝmtŠki Hafnarb˙­arinnar hafi melda­ sig vi­ sÝmtˇl Geirfinns en ■a­ var aldrei sta­fest. Ůa­ hef­i raunar vel veri­ hŠgt a­ rekja sÝmtali­ og fß ˙r ■vÝ skori­, ■a­ var hins vegar aldrei gert. Meintum rannsakendum fannst ■a­ aldrei neitt sÚrlega spennandi pŠling.

Ůegar Jˇn setti sig Ý samband og gaf sig fram voru vi­t÷kunar drŠmar. Honum var tjß­ a­ hann Štti bara hafa samband nŠst ■egar hann vŠri ß h÷fu­borgarsvŠ­inu, ekkert stress! Ůegar Jˇn haf­i sÝ­an samband frß h÷fu­borgarsvŠ­inu var hann be­inn um a­ vera um kyrrt ■ar sem hann var staddur - ■eir myndu koma til hans. Hans var ekki ˇska­ ni­ur ß l÷greglust÷­ina. Margt grunsamlegt er n˙ ■egar ß fer­inni Ý vinnubr÷g­um meintra fagmanna, eins og gl÷ggir og jafnvel ˇgl÷ggir sjß.

═ vi­tali um aldamˇtin segist Jˇn GrÝmsson vita a­ Nj÷r­ur SnŠhˇlm l÷gregluma­ur hafi veri­ annar ■eirra sem kom til hans umrŠddan dag. Jˇn sřnir Nir­i SnŠhˇlm br˙na le­urjakkann sem hann var Ý ■etta kv÷ld. Nj÷r­ur segir Jˇni hins vegar a­ ■essi tiltekni br˙ni litur passi ekki alveg vi­ lřsingu sjˇnarvotta; jakkinn vŠri of d÷kkur! Nj÷r­ur gat a­ sjßlfs÷g­u ekki vitna­ fyrir um hva­a tˇn sjˇnarvottar skynju­u ß br˙na jakkanum. Ůrßtt fyrir ■a­ tilkynnir Nj÷r­ur Jˇni a­ hann sÚ ekki ma­urinn sem leita­ sÚ a­ og megi bara gleyma ■essu. Nj÷r­ur SnŠhˇlm kemur ■vÝ sem sagt Ý kring a­ sjˇnarvottarnir fß aldrei a­ berja Jˇn ■ennan augum, hva­ ■ß jakkann.

Hver er ■essi Nj÷r­ur SnŠhˇlm rannsˇknarl÷gregluma­ur? Nj÷r­ur SnŠhˇlm bar­ist sem norskur herma­ur Ý seinna strÝ­i og vildi fara Ý fremstu vÝglÝnu, ˇska­i sÚrstaklega eftir ■vÝ vi­ herstjˇrann. Nj÷r­ur skřrir frß ■vÝ Ý bˇk sinni ,,┴ kafbßtavei­umö a­ eftir a­ hafa lŠrt a­ ver­a vÚlbyssuskytta Ý Kanada hafi hann fari­ til BandarÝkjanna Ý skˇla. Ůar hafi menn veri­ ,,Ý s÷mu erindagj÷r­um; a­ lŠra a­ drepa menn.ö Hann anna­ist fangaflutninga bŠ­i ß meginlandi Bretlands og yfir Atlantshafi­ frß BandarÝkjunum, tˇk ■ar vi­ f÷ngum frß bandarÝsku leynil÷greglunni. ═ grennd vi­ Forus, Stavanger flugv÷llinn Ý Noregi eftir strÝ­i­, fyrirskipa­i Nj÷r­ur aft÷ku ß manni sem tˇk til fˇtanna Ý v÷rslu hans. Sem herflugma­ur hugsa­i hann lÝti­ um rˇ og nŠ­i: ,,Heldur hitt, a­ lenda Ý sem mestum ßrekstrum vi­ ˇvinina og reyna skjˇta ni­ur sem flesta ■eirra.ö Nj÷r­ur lŠr­i undirst÷­uatri­in Ý vopnabur­i, ß handvÚlbyssur, skri­drekariffla, handsprengjur, gas og byssustingi. ┴samt ■vÝ lŠr­i hann ,,alls konar a­fer­ir vi­ a­ drepa me­ berum h÷ndum.ö

Haukur Gu­mundsson, rannsˇknarl÷gregluma­ur, segir Nj÷r­ hafa ßtt frumkvŠ­i­ a­ ■vÝ a­ hann, Haukur, hafi fari­ me­ ekkju Geirfinns hßlfu ßri eftir hvarf Geirfinns til JˇrdanÝu. Yfirlřstur tilgangur fer­ar ■eirra Hauks og Gu­nřjar var a­ hitta mi­il. Hva­ var­ til ■ess a­ einn meintur rannsakendi fˇr me­ ekkju Geirfinns til JˇrdanÝu til a­ hitta mi­il? Haukur bendir einungis ß a­ Nj÷r­ur SnŠhˇlm hafi veri­ svo mikill ßhugama­ur um dulrŠn mßlefni.

Vitu­ ■Úr enn - e­a hva­?

á


ź SÝ­asta fŠrsla | NŠsta fŠrsla

BŠta vi­ athugasemd

Hver er summan af sex og nÝtjßn?
Nota HTML-ham

Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband