Af furšulegum forsendum Endurupptökunefndar

AR-649260032

Eva Hauksdóttir skrifar:  


Žaš er vissulega fagnašarefni aš Endurupptökunefnd skuli sjį įstęšur til žess aš dómar ķ Gušmundar- og Geirfinnsmįlum verši endurskošašir. Sakborningar hafa žó ekki veriš hreinsašir af einu eša neinu ennžį enda hefur Endurupptökunefnd ekki neitt vald til žess, žaš er dómstóla aš śrskurša um sekt eša sżknu.

Nefndin hefur reyndar ekki einu sinni vald til žess aš įkveša aš mįlin verši tekin upp aftur, hśn hefur ašeins vald til žess aš męla meš žvķ. Aš vķsu er tekiš fram ķ dómstólalögum aš Endurupptökunefnd taki žį įkvöršun en žaš lagaįkvęši er andstętt žrķgreiningu rķkisvaldsins sem gert er rįš fyrir ķ stjórnarskrį. Hęstiréttur getur žvķ sagt Endurupptökunefnd aš skeina sig į žessum śrskurši, ef honum sżnist svo, rétt eins og hann gerši (aš vķsu meš kurteislegra oršalagi) ķ mįli nr. 628/2015.
HR

Žaš er hinsvegar blessunarlega ólķklegt aš Hęstiréttur vķsi mįlinu frį og fari mįliš aftur fyrir dóm įn žess aš fleiri gögn komi fram er sżkna lķklegasta nišurstašan. Žaš er aš segja sżkna af manndrįpum. Skiljanlega hneykslar žaš marga aš Endurupptökunefnd hafi komist aš žeirri nišurstöšu aš ekki sé einnig įstęša til aš taka aftur upp žann žįtt mįlanna sem lżtur aš röngum sakargiftum.

Skilyrši endurupptöku

Ķ 1. mgr. 215. gr. sbr. 1. mgr. 211. gr. laga um mešferš sakamįla er fjallaš um skilyrši til endurupptöku sakamįls. Til žess aš mįl verši endurupptekiš žarf eitthvert eftirfarandi skilyrša aš vera uppfyllt:

a. fram eru komin nż gögn sem ętla mį aš hefšu verulega miklu skipt fyrir nišurstöšu mįlsins ef žau hefšu komiš fram įšur en dómur gekk,

b. ętla mį aš lögregla, įkęrandi, dómari eša ašrir hafi haft ķ frammi refsiverša hįttsemi ķ žvķ skyni aš fį fram žau mįlalok sem oršin eru, svo sem ef vitni eša ašrir hafa vķsvitandi boriš ranglega fyrir dómi eša fölsuš skjöl veriš lögš fram og žaš hefur valdiš rangri nišurstöšu mįlsins,

c. verulegar lķkur eru leiddar aš žvķ aš sönnunargögn sem fęrš voru fram ķ mįli hafi veriš rangt metin svo aš įhrif hafi haft į nišurstöšu žess,

d. verulegir gallar hafa veriš į mešferš mįls žannig aš įhrif hafi haft į nišurstöšu žess.

Rök Endurupptökunefndar fyrir žvķ aš taka ekki upp dóma um rangar sakargiftir eru žau aš ekkert ofangreindra skilyrša sé uppfyllt. Ekki sé umdeilt aš žrķr sakborninga bįru saklausa menn sökum og aš ekki sé fram komiš aš žeir vitnisburšir sem leiddu til gęsluvaršhalds fjórmenninganna hafi veriš žvingašir fram.

Sżknudómur hlżtur aš flokkast sem nż gögn

Hvaš a-lišinn varšar er žaš undarleg afstaša hjį Endurupptökunefnd aš lķta ekki į rannsóknir į fölskum jįtningum og sįlfręšilegt mat į sakborningum ķ ljósi žeirra, sem nż gögn ķ mįlinu. Ennžį undarlegra er aš slķta jįtningar sakborninga śr samhengi viš vitnisburši žeirra um ašild annarra manna sem allir reyndust saklausir.

Meš žvķ aš fallast į aš efni séu til žess aš taka manndrįpsmįlin upp fyrir Hęstarétti, hlżtur Endurupptökunefnd aš telja umtalsveršar lķkur į žvķ aš dómfelldu verši sżknuš. Verši žaš nišurstašan (sem veršur aš teljast sennilegt ķ ljósi žeirra gagna sem Endurupptökunefnd leggur til grundvallar) er mótķfiš fyrir žvķ aš klķna sökinni į óviškomandi menn, hvaš žį aš sammęlast um žaš įšur en sakborningar voru handteknir, falliš um sjįlft sig. Žar meš vęru komin fram nż gögn sem gęfu įstęšu til endurupptöku žeirra mįla sem lśta sérstaklega aš röngum sakargiftum. Žannig gęti sś staša komiš upp aš fara žyrfti meš hluta mįlsins aftur fyrir Endurupptökunefnd og Hęstarétt, meš tilheyrandi vinnu og kostnaši, ķ staš žess aš afgreiša žessi mįl ķ einu lagi. 

Mįl Sęvars

Gögn mįlsins gefa vķsbendingar um refsiverša hįttsemi af hįlfu rannsakenda, svo sem aš gögn hafi veriš fölsuš og valdi misbeitt viš rannsókn mįlsins. Engu aš sķšur hafnar Endurupptökunefnd beišni erfingja Sęvars um endurupptöku mįlanna į žeim grundvelli. Hinsvegar er fallist į endurupptöku manndrįpsmįlanna į grundvelli a- c- og d-liša. En žótt nefndin fallist į aš fyrir liggi vķsbendingar um gallaša mįlsmešferš ķ manndrįpsmįlunum, telur hśn aš žaš eigi ekki viš um hina fölsku vitnisburši sakborninga um ašild fjórmenninganna. Viršist žetta aš nokkru leyti byggt į žvķ aš ekki hafa fundist sannanir fyrir žvķ aš rannsakendur hafi misnotaš ašstöšu sķna til žess aš fį Erlu Bolladóttur til žess aš bera menn röngum sökum og Kristjįn Višar og Sęvar til aš stašfesta žann vitnisburš aš hluta. Žaš er žó ekki skortur į sönnunum sem Endurupptökunefnd ber fyrir sig ķ mįli Sęvars Ciesielski. Nefndin telur aš Sęvari hafi raunverulega ętlaš sér aš bera rangar sakir į fjórmenningana en įstęšan hafi veriš sś aš hann taldi Erlu stafa hętta af žeim:

Žį rakti endurupptökubeišandi ķ įšurnefndu bréfi til verjanda sķns aš hann hafi haft ķ hyggju meš sakarįburši sķnum aš tryggja öryggi dómfelldu Erlu sem rannsóknaryfirvöld hafi tališ ķ raunverulegri hęttu. Skilja mį bréfiš žannig aš endurupptökubeišandi hafi viljaš draga framburš sinn til baka žegar fyrrnefndir žrķr menn höfšu veriš fangelsašir žar sem žeirri hęttu sem hann taldi stešja aš dómfelldu Erlu hefši žį veriš afstżrt. Aš mati endurupptökunefndar geta skżringar sem varša įstęšur žess aš mennirnir voru ranglega bornir sökum ekki haft žżšingu viš mat į refsinęmi rangra sakargifta ķ skilningi 148. gr. hegningarlaga. [1]

Žaš vęri kannski hęgt aš fallast į žau rök aš sannanir um brot ķ opinberu starfi og/eša verulega galla į mįlsmešferš skorti en Endurupptökunefnd byggir ekki į žvķ aš žęr skżringar Sęvars aš rannsakendur hafi komiš žvķ inn hjį honum aš Erla vęri ķ lķfshęttu, séu ósannašar, heldur eru forsendur hennar žęr aš mótķfiš skipti bara ekki mįli og žvķ litlar lķkur į aš sakargögn hafi veriš rangt metin. Endurupptökunefnd telur žaš semsagt EKKI verulegan galla į mešferš mįls aš telja gęsluvaršhaldsfanga (nįnar tiltekiš manni sem žį hafši sętt einangrun ķ 42 daga) trś um aš barnsmóšir hans sé ķ lķfshęttu. 

Mįl Erlu

Hugmynd Endurupptökunefndar um įsetning sakborninga til rangra sakargrifta er sv athugunarefni śt af fyrir sig. Sakfellingu til grundvallar lį 1. ml. 1. mgr. 148. gr. almennra hegningarlaga.
Įkvęšiš hljóšar svo:

Hver, sem meš rangri kęru, röngum framburši, rangfęrslu eša undanskoti gagna, öflun falsgagna eša į annan hįtt leitast viš aš koma žvķ til leišar, aš saklaus mašur verši sakašur um eša dęmdur fyrir refsiveršan verknaš, skal sęta fangelsi allt aš 10 įrum.
Įkvęšiš felur ķ sér žaš skilyrši fyrir žvķ aš manni verši refsaš, aš hann sé beinlķnis aš reyna aš fį fram rannsókn eša dóm gagnvart saklausum manni. Įsetningur er įskilinn eins og dómaframkvęmd Hęstaréttar stašfestir sbr. Hrd. 831/2014, 
Hrd. 632/2009,

og Hrd. 306/2001.

Žaš er žvķ ekki refsivert aš bera mann röngum sökum ef vitniš trśir žvķ sjįlft aš mašurinn sé sekur.

Eftir aš Erla benti į fjölda manna sem įttu aš hafa veriš višstaddir, hélt hśn žvķ fram aš hśn sjįlf hefši skotiš Geirfinn. Hśn hefši vęntanlega ekki jįtaš į sig manndrįp nema vegna žess aš hśn trśši žvķ sjįlf aš sį atburšur sem hśn lżsti hefši įtt sér staš. Engu aš sķšur heldur Endurupptökunefnd žvķ fram aš sönnunargögn ķ sakargiftamįlinu hafi ekki veriš rangt metin. Vķsaš er til žess aš žar sem jįtningar um rangar sakargiftir lįgu fyrir, hafi ekki veriš forsendur til annarrar nišurstöšu. Žetta rķmar illa viš żmsar ašrar nišurstöšur nefndarinnar svosem žį aš skilyrši endurupptöku mįls Gušjóns Skarphéšinssonar séu uppfyllt enda žótt hann hafi ekki dregiš jįtningu sķna til baka fyrir dómi.

Žaš er śtilokaš aš tślka žį afstöšu Endurupptökunefndar aš gögn hafi veriš rétt metin į annan veg en žann aš allar lķkur séu į aš Erla yrši sakfelld aftur ef mįliš yrši tekiš upp. Samkvęmt žvķ telur nefndin aš Erla hafi af įsetningi komiš fjórmenningnum ķ gęsluvaršhald. Hvernig ķ ósköpunum komast menn aš žeirri nišurstöšu aš manneskja sem er ķ nógu slęmu andlegu įstandi til žess stašhęfa ranglega aš hśn hafi oršiš manni aš bana, hafi aš öšru leyti veriš mešvituš um rugliš ķ sjįlfri sér? Eša aš hśn hafi veriš ķ betra jafnvęgi viku eftir aš hśn losnaši śr gęsluvaršhaldi en fjórum mįnušum sķšar žegar hśn felldi ranglega sök į sjįlfa sig? 

Mįl Kristjįns

Kannski er žó athyglisveršast af öllu aš Endurupptökunefnd trśir žvķ ekki aš Kristjįn Višar hafi vķsvitandi logiš um žaš sem hann sagši aš gerst hefši ķ Drįttarbrautinni ķ Keflavķk kvöldiš sem Geirfinnur hvarf og žar meš žį sem hann sagši hafa veriš višstadda. Eša eins og Endurupptökunefnd oršar žaš sjįlf:

Eins mį geta žess aš endurupptökubeišandi bar um aš Geirfinnur hefši bešiš bana į mjög margvķslegan hįtt, falliš śtbyršis, veriš barinn til dauša af hópi manna, skotinn eša falliš fram af hamri. Loks bar hann um aš mjög margir hefšu įtt hlut aš mįli ķ feršinni til Keflavķkur og žaš mun fleiri en tķttnefndir fjórmenningar. Viršist endurupptökubeišandi hafa veriš svo sannfęršur um framburš sinn ķ žessu tilliti aš hann rakti oršrétt samtöl milli manna og baušst til aš vinna eiš aš framburši sķnum ķ einu tilviki. [2]
Kristjįn Višar hafši samkvęmt žessu engan įsetning um aš ljśga, hann var sannfęršur um framburš sinn. Engu aš sķšur telur Endurupptökunefnd aš sönnunargögn um vķsvitandi rangar sakargiftir hafi veriš rétt metin! Žetta er mótsagnakennd įlyktun svo ekki sé meira sagt.

Skilningsleysi į ašstęšum dómfelldu

Viš getum vonandi veriš sammįla um aš ekki sé forsvaranlegt aš dęma fólk til refsingar į grundvelli žvingašra jįtninga eša falskra minninga um eigin sök, sem rannsakendur bera įbyrgš į. Sś afstaša Endurupptökunefndar aš sömu įstęšur séu ekki efni til endurupptöku žegar vitnisburšur beinist gegn öšrum, er ķ besta falli óskiljanleg. Ķ versta falli bendir hśn til vķštęks skilningsleysis į ašstęšum sakborninga ķ mįlinu og įhugaleysi um rannsóknir į sönnunargildi vitnisburša.

Žvķ mišur er ķ śrskuršum nefndarinnar aš finna athugasemd sem styšur sķšari möguleikann en žar segir um skżrslu Starfshóps innanrķkisrįšuneytisins um Gušmundar- og Geirfinnsmįl: [3]

… alveg er lįtiš hjį lķša aš vķkja aš forsendum žess aš fjórmenningarnir, sem sįtu allt aš 105 daga ķ gęsluvaršhaldi įšur en žeim var sleppt, jįtušu ekki žrįtt fyrir langvarandi gęsluvaršhaldsvist. Dómfelldu, ašrir en endurupptökubeišandi, jįtušu hins vegar einhverja aškomu aš Gušmundarmįlinu mjög fljótlega eins og įšur gat. Sżnist žar hafa veriš kjöriš tękifęri til aš greina trśveršugleikamat gagnvart dómfelldu meš tilliti til višmišunarhóps. [4]
Endurupptökunefnd telur semsagt farsęla bissnissmenn sem nutu töluvert mannśšlegri mešferšar en dómfelldu ķ žessum mįlum heppilega til višmišunar viš afbrotaunglinga, į kafi ķ vķmuefnaneyslu. Ennfremur aš višbrögš fjórmenninganna bendi til žess aš betri forsendur en langvarandi einangrun žurfi til žess aš saklausir menn jįti į sig glępi. Žaš er einstaklega hępin nišurstaša ķ ljósi žess aš Einar Bollason lżsti žvķ yfir opinberlega eftir aš hann losnaši śr haldi aš hann hefši veriš farinn aš velta žvķ fyrir sér hvort hann hefši flękst ķ moršmįl įn žess aš muna žaš.

Vandséš er aš žęr forsendur sem liggja nišurstöšu um endurupptöku manndrįpsmįlanna eigi sķšur viš um sakargiftamįlin. Sakborningar nutu ekki ķ žeim mįlum, frekar en manndrįpsmįlunum, ešlilegs ašgangs aš lögmönnum sķnum og ekki var virt sś meginregla aš horfa jafnt til atriša sem bentu til sżknu og sakleysis (ath. aš žaš ber aš sżkna ef įsetning skortir). Žaš er ekki til žess falliš aš auka viršingu almennings fyrir réttarkerfinu aš Endurupptökunefnd skuli ekki geta stutt śrskurši sķna sannfęrandi rökum. Žvķ sķšur eykur žaš traust manna į dómskerfinu og stjórnsżslunni aš fólk sem afrekar žaš aš kynna sér öll gögn žessara ömurlegu dómsmįla, įn žess aš öšlast skilning į žeim ašstęšum sem knśšu sakborninga til fullkomlega ómarktękra framburša, skuli rįša śrslitum um endurupptöku.

[1] Śrskuršur Endutökunefndar ķ mįli nr. 5/2015 – Beišni erfingja Sęvars Marinós Ciesielski um endurupptöku hęstaréttarmįls nr. 214/1978, grein nr. 3140.

[2] Śrskuršur Endutökunefndar ķ mįli nr. 15/2015 – Beišni setts rķkissaksóknara um endurupptöku hęstaréttarmįls nr. 214/1978 til hagsbóta fyrir Kristjįn Višar Jślķusson, grein nr. 2842.

[3] Įhrif falskra jįtninga eru įgętlega reifuš ķ 19. kafla skżrslu Starfshóps um Gušmundar- og Geirfinnsmįl, sem Endurupptökunefnd hafši aš eigin sögn til hlišsjónar viš matiš.

[4] Śrskuršur Endutökunefndar ķ mįli nr. 7/2014 – Beišni Erlu Bolladóttur um endurupptöku hęstaréttarmįls nr. 214/1978, grein nr. 2429.

Fyrst birt 02 mar 2017 
www.kvennabladid.is 


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Bęta viš athugasemd

Hver er summan af žremur og einum?
Nota HTML-ham

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband